Takipsizlik kararına itiraz (CMK m. 173)

CMK m. 172/1 uyarınca Cumhuriyet savcısı, soruşturma evresi sonunda kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâllerinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Karar suçtan zarar gören ile önceden ifadesi alınmış veya sorguya çekilmiş şüpheliye bildirilir; kararda itiraz hakkı, süresi ve mercii gösterilir. Kararın hangi hâllerde verildiği ve kime bildirildiği takipsizlik kararı rehberinin konusudur; bu sayfa karara karşı itiraz yolunu anlatır.

CMK m. 173/1 itiraz hakkını suçtan zarar görene tanır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2011'de, maddenin açık düzenlemesi karşısında yasa koyucunun yalnız suçtan zarar görene itiraz hakkı verdiğini, şüphelinin bu karara karşı itiraz hakkı bulunmadığını belirtti; karar oyçokluğuyla verildi. (Yargıtay CGK, E. 2010/218)¹ Olayda zamanaşımı nedeniyle verilen takipsizlik kararının gerekçesinde eylemin suç oluşturduğunun anlaşıldığı yazılmıştı; ağır ceza mahkemesi şüphelinin itirazını kabul edip gerekçeyi "suç ve suçlusu bulunmaması" olarak değiştirmişti. Kurul, şüphelinin itiraz hakkı bulunmadığından itirazın reddi yerine kabul edilip gerekçenin değiştirilmesini usul ve yasaya aykırı buldu.¹ Kurul ayrıca, şüpheliye itiraz hakkı tanınmadığı için bu kararlarda özenli bir dil kullanılması ve eylemin sabit olduğuna yönelik tespitlere yer verilmemesi gerektiğini vurguladı.¹

Aynı kararda Kurul, şüphelinin itirazının CMK m. 267-271'deki genel itiraz yolu kıyasen uygulanarak incelenmesini de kabul etmedi: m. 267'ye göre bu yol hâkim kararlarına ve kanunun gösterdiği hâllerde mahkeme kararlarına karşı açıktır, itiraz edilen karar ise hâkim veya mahkeme kararı değil, Cumhuriyet savcısının kararıdır.¹ Şüphelinin gerekçedeki bu tür ifadelere karşı başka bir yola başvurup başvuramayacağı ayrı bir sorudur; kararda bu konuya değinilmemiştir. Karar 2011 tarihlidir; aktardığı m. 173/1 metni, merci ve süre bakımından bugünkü metin değildir (aşağıda süre ve merci bölümleri).

Suçtan zarar gören sıfatı, soruşturma konusu suça göre belirlenir. Yargıtay 4. Ceza Dairesi 2024'te, görevi yaptırmamak için direnme suçunda şikâyetçinin suçtan zarar gören olmadığını, takipsizlik kararlarına karşı yalnız suçtan zarar görenin itiraz hakkı bulunduğunu, bu nedenle itirazın sıfat yokluğundan usulden reddedilmesi gerektiğini belirterek itirazı kabul eden hâkimlik kararını kanun yararına bozdu. (Yargıtay 4. CD, E. 2023/16715)² Yargıtay 8. Ceza Dairesi 2025'te, köy tüzelkişiliğine ait taşınmazlara tecavüz soruşturmasında aynı suçtan kendisi de şüpheli olan ve suçtan zarar görmeyen kişinin diğer şüpheli hakkındaki takipsizlik kararına itirazının reddedilmesi gerektiğini belirtti. (Yargıtay 8. CD, E. 2025/4307)³ İki kararda da suçtan zarar gören kavramı genel olarak tanımlanmamış, yalnız somut suç bakımından değerlendirilmiştir.

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararında kural farklıdır: CMK m. 171/2'nin son cümlesine göre suçtan zarar gören veya şüpheli bu karara m. 173 hükümlerine göre itiraz edebilir. Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararda ise m. 173/1 yalnız suçtan zarar göreni sayar. Erteleme kararına itirazın ayrıntısı kamu davasının açılmasının ertelenmesi rehberindedir.

Bugünkü CMK m. 173/1'e göre suçtan zarar gören, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde itiraz edebilir. Süre kararın verildiği günden değil, tebliğden başlar.

Bu süre 7499 sayılı Kanunla gelmiştir. CMK geçici m. 6/1-b'ye göre m. 173/1'deki itiraz süresine ilişkin değişiklik 1/6/2024 tarihinde ve sonrasında verilen kararlar hakkında uygulanır; bu tarihten önce verilen kararlar hakkında değişiklikten önceki hükümler uygulanmaya devam eder. Değişiklikten önceki metinde süre on beş gün idi; bu sayfadaki 2024 öncesi Yargıtay kararları m. 173/1'i bu hâliyle aktarır. (Yargıtay 11. CD, E. 2023/808)⁴ (Yargıtay 11. CD, E. 2023/3355)⁵ Aşağıdaki kararlarda geçen on beş gün, o tarihteki süredir.

Süresi geçmiş itiraz süre yönünden reddedilir. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2020'de incelediği olayda takipsizlik kararı şikâyetçi kuruma 21.12.2017'de tebliğ edilmiş, kurum 13.02.2018'de itiraz etmiş, hâkimlik itirazı kabul etmişti. Kurul, süresinde itiraz edilmediği için itirazın süre yönünden reddi yerine kabulüne karar verilmesinin hukuka aykırı olduğu konusunda uyuşmazlık bulunmadığını ve Daire bozmasının bu yönüyle usul ve yasaya uygun olduğunu belirtti. (Yargıtay CGK, E. 2018/624)⁶ Sürenin hesaplanmasına ve süreyi kaçıranın eski hâle getirme isteyip isteyemeyeceğine kararda değinilmemiştir.

Süresinde yapılan itirazın süreden reddi de hukuka aykırıdır. Yargıtay 4. Ceza Dairesinin 2025'te incelediği olayda kanun yararına bozma isteminde takipsizlik kararının şikâyetçiye 09/05/2023'te tebliğ edildiği ve şikâyetçinin aynı gün itiraz ettiği belirtilmişti; Daire gerekçesinde ise kararın 09.05.2023'te şikâyetçiye "tebliğ edilmediği" ve şikâyetçinin aynı gün itiraz dilekçesi sunduğu yazılıdır. Daire, merciin işin esası hakkında karar vermesi gerekirken itirazı süresinde yapılmadığı gerekçesiyle reddetmesini hukuka aykırı bularak kararı kanun yararına bozdu. (Yargıtay 4. CD, E. 2025/1794)⁷ Gerekçe kısadır; tebliğden önce yapılan itirazın geçerliliğine kararda değinilmemiştir.

Tebliğin şikâyetçiye değil yalnız vekiline yapıldığı bir olay da vardır. Takipsizlik kararı yalnız şikâyetçinin vekiline 08.08.2021'de elektronik tebligatla tebliğ edilmiş, şikâyetçiye tebligat yapılmamıştı; şikâyetçi 27.09.2021'de dosyadan ve karardan örnek istemiş, 30.11.2021'de itiraz etmişti. Yargıtay 11. Ceza Dairesi 2023'te kararın şikâyetçi tarafından 27.09.2021'de öğrenildiğini ve itirazın o tarihteki 15 günlük yasal süreden sonra yapıldığını, hâkimliğin süre yönünden ret yerine esastan ret vermesinin sonucu itibarıyla doğru olduğunu belirterek kanun yararına bozma istemini reddetti.⁴ Vekile yapılan elektronik tebligatın şikâyetçi bakımından süreyi başlatıp başlatmadığına kararda değinilmemiştir.

CMK m. 173/1 uyarınca itiraz, kararı veren Cumhuriyet savcısının yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine yapılır. CMK m. 172/1'e göre merci takipsizlik kararında gösterilir. Bu sayfadaki kararlarda itiraz dilekçesinin fiilen hangi makama verileceği konusuna değinilmemiştir.

Merci zaman içinde değişmiştir. 2011 tarihli Ceza Genel Kurulu kararının aktardığı metinde itiraz, kararı veren savcının yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesine en yakın ağır ceza mahkemesi başkanına yapılıyordu.¹ Bugünkü sulh ceza hâkimliği mercii 6545 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle gelmiştir; Yargıtay 4. Ceza Dairesi 2024'te m. 173'ü bu değişiklikten sonraki hâliyle aktarır.² Eski kararlarda ağır ceza mahkemesinin ya da başkanının itirazı incelediğini görmek bu yüzdendir; bugünkü merci madde metninden okunur.

Anayasa Mahkemesi 2015'te bu değişikliği inceledi. Mahkemeye göre kanun koyucunun mahkemelerin görev, yetki ve yargılama usullerini belirleme yetkisi kapsamında takipsizlik kararlarına karşı itiraz mercii olarak sulh ceza hâkimliklerini yetkili kılması takdir yetkisi içindedir ve kurallarda hukuk devleti ilkesiyle çelişen bir yön yoktur. (Anayasa Mahkemesi, E. 2014/146)⁸ Mahkeme, sulh ceza hâkimlerinin de hâkimlik teminatına sahip olduğunu, bu hâkimlerin denetimi daha etkisiz yapacağı ya da savcıyla aynı yerde görev yaptığı için onun etkisinde kalacağı iddialarının anayasal dayanağı bulunmadığını belirtti.⁸

Gerekçeye göre sulh ceza hâkimlikleri ağır ceza mahkemelerinin iş yükünü azaltmak amacıyla yetkili kılınmıştır; kurallar belirli bir suçtan sonra o suçun yargı yerini belirlemeyi amaçlamadığı için kanuni hâkim güvencesine de aykırı değildir.⁸ Mahkeme m. 173/1'deki sulh ceza hâkimliği ibaresi, m. 173/3'ün tamamı ve m. 173/4'teki sulh ceza hâkimliği ibaresi için iptal istemini oyçokluğuyla reddetti.⁸ İtiraz süresi ve m. 173/5 bu kararda incelenmemiştir.

CMK m. 173/2 uyarınca itiraz dilekçesinde kamu davasının açılmasını gerektirebilecek olaylar ve deliller belirtilir.

Dilekçede gösterilenler hâkimliğin değerlendirmesinin konusudur: CMK m. 173/3'e göre hâkimlik kamu davasının açılması için yeterli nedenler bulunmazsa istemi gerekçeli olarak reddeder. Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 2024'te incelediği olayda sulh ceza hâkimliği bir itirazı, itiraz dilekçesinde ileri sürülen iddiaların savcının mevcut delillere dayanan değerlendirmesi karşısında kamu davası açılmasını gerektirir nitelikte olmadığı gerekçesiyle reddetmişti; aynı takipsizlik kararına başka bir şikâyetçinin itirazı ise başka bir hâkimlikçe kabul edilmişti (sonucu aşağıda).⁵

Bu sayfadaki kararların hiçbiri m. 173/2'nin uygulanışını, yani dilekçede olay ve delil gösterilmemesinin sonucunu ele almaz; kararlarda bu konuya değinilmemiştir. Bu yüzden dilekçenin içeriği burada madde metniyle sınırlı anlatılır.

CMK m. 173/3 ve 173/4'e göre sulh ceza hâkimliğinin önünde üç yol vardır: 1) kararını vermek için soruşturmanın genişletilmesine gerek görürse bu hususu açıkça belirterek o yer Cumhuriyet başsavcılığından talepte bulunabilir; 2) kamu davasının açılması için yeterli nedenler bulunmazsa istemi gerekçeli olarak reddeder, itiraz edeni giderlere mahkûm eder ve dosyayı Cumhuriyet savcısına gönderir, savcı da kararı itiraz edene ve şüpheliye bildirir; 3) istemi yerinde bulursa Cumhuriyet savcısı iddianame düzenleyerek mahkemeye verir.

Yargıtay 11. Ceza Dairesi 2024'te bu üç seçeneği şöyle özetledi: itirazı inceleyen sulh ceza hâkimliği kamu davası açılması için yeterli delil yoksa itirazın reddine, yeterli delil varsa itirazın kabulüne, eksik soruşturma varsa soruşturmanın genişletilmesine karar verebilir.⁵ Bu kararda kabul ile genişletme arasında hangi ölçütle seçim yapılacağı, yeterli delil ve eksik soruşturma ayrımının ötesinde ele alınmamıştır.

Genişletme kararının sırası Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2020 kararında açıklandı: soruşturmanın genişletilmesine gerek duyulursa önce eksik işlemler sulh ceza hâkimliğince açıkça belirtilip Cumhuriyet başsavcılığından talepte bulunulur, eksikler tamamlandıktan sonra hâkimlik itirazın kabulüne veya reddine karar verir.⁶ Kurula göre bu sıra nedeniyle genişletme kararının kaldırılmasıyla itiraz hakkında karar verilmiş sayılmaz ve itirazın esası henüz çözülmemiştir; hâkimliğin gerekli inceleme ve araştırma sonucunda bozma doğrultusunda yeniden karar vermesi gerekir.⁶

Bu sıra atlanırsa sonuç değişebilir. Yargıtay 6. Ceza Dairesinin 2021'de incelediği olayda hâkimlik, kamera görüntüleri araştırılmadan ve tanıklar dinlenmeden etkin soruşturma yapılmadığı gerekçesiyle genişletme istemeden doğrudan takipsizlik kararını kaldırmış, savcı yeniden soruşturup yeni bir takipsizlik kararı vermiş, bu karara itirazı başka bir hâkimlik reddetmişti. Daire, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının kanun yararına bozma istemini yerinde görerek iki hâkimlik kararını da bozdu. (Yargıtay 6. CD, E. 2020/1848)⁹ İstemde, hâkimliğin soruşturmanın genişletilmesine karar vermesi ve eksikler giderildikten sonra itiraz hakkında karar verilmesi gerektiği; kesin nitelikteki ilk hâkimlik kararı kanun yararına bozma yoluyla bozulmadan yeniden verilen takipsizlik kararına itirazın reddinin hukuka uygun olmadığı belirtilmişti.⁹

Aynı takipsizlik kararına birden çok kişi itiraz ettiğinde de çelişki doğabilir. Yargıtay 11. Ceza Dairesinin 2024 kararındaki olayda bir şikâyetçinin itirazı bir sulh ceza hâkimliğince reddedilmiş, aynı karara diğer şikâyetçinin itirazı başka bir hâkimlikçe kabul edilip soruşturmanın genişletilmesine karar verilmişti. Daire, itirazların ayrı ayrı değerlendirilerek birbiriyle çelişkili iki farklı karar verildiğini, eksikler giderildikten sonra verilen yeni takipsizlik kararına itirazın da bu husus gözetilmeden reddedildiğini belirterek üç hâkimlik kararını kanun yararına bozdu.⁵ Birden çok itirazın hangi hâkimlikçe birleştirileceğine kararda değinilmemiştir.

CMK m. 173/3'e göre ret hâlinde itiraz eden giderlere mahkûm edilir. Bu kuralın uygulanışına bu sayfadaki kararlarda değinilmemiştir.

CMK m. 173/4 uyarınca sulh ceza hâkimliği istemi yerinde bulursa Cumhuriyet savcısı iddianame düzenleyerek mahkemeye verir.

Yargıtay 5. Ceza Dairesinin 2018'de incelediği olayda sulh ceza hâkimliği itirazı, şüpheliler hakkında iddianame düzenlenip mahkemeye verilmek üzere kabul etmişti; savcı buna rağmen yeniden takipsizlik kararı vermiş, bu karara itirazı başka bir hâkimlik reddetmişti. Daire, kanun yararına bozma istemine dayanan ihbarnameyi yerinde görerek ret kararını bozdu. (Yargıtay 5. CD, E. 2018/2825)¹⁰ İstemde, şüpheliler hakkında kamu davası açılması gerektiği ve yeniden takipsizlik kararı verilemeyeceği gözetilmeden itirazın reddedildiği belirtilmişti.¹⁰

Kabul kararı da hukuka aykırıysa kanun yararına bozma yoluyla bozulabilir. Bu sayfadaki kararlarda hâkimliğin kabul kararı bu yolla bozulmuştur; örneğin itiraz hakkı olmayan şikâyetçinin itirazının kabulü,² suçtan zarar görmeyen şüphelinin itirazının kabulü,³ süresi geçmiş itirazın kabulü⁶ ve itiraz edilemeyen takdirî takipsizlik kararına itirazın kabulü. (Yargıtay 11. CD, E. 2026/796)¹¹

CMK m. 271/4'e göre merciin itiraz üzerine verdiği kararlar kesindir. Yargıtay 11. Ceza Dairesi, takipsizlik kararına itiraz üzerine verilen sulh ceza hâkimliği kararlarının m. 271/4 uyarınca kesin nitelikte olduğunu ve karar tarihinde kesinleştiğini 2023 ve 2026 kararlarında tespit etmiştir.⁴¹¹

Yargıtay 5. Ceza Dairesinin 2016'da incelediği olayda sulh ceza hâkimliği eksikler giderildikten sonra karar verilmek üzere dosyayı savcılığa iade etmiş (istem bunu m. 173/3 uyarınca soruşturmanın genişletilmesine yönelik karar olarak nitelendirir), Cumhuriyet savcısının bu karara itirazını başka bir hâkimlik kabul etmişti. Daire, kanun yararına bozma istemine dayanan ihbarnameyi yerinde görerek bu kararı bozdu. (Yargıtay 5. CD, E. 2015/9462)¹² İstemde, m. 173 uyarınca verilen genişletme, ret ve kabul kararlarının üçünün de kesin olduğu, m. 173'te sulh ceza hâkimliği kararlarına karşı herhangi bir itiraz yoluna yer verilmediği ve savcının itirazı hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği belirtilmişti.¹² Kesin kararların genel rejimi kesin kararlar rehberinde anlatılır.

Kesinleşen hâkimlik kararını Yargıtay'a götüren yol kanun yararına bozmadır; bu yola Adalet Bakanlığının istemiyle gidilir. İtirazın reddinden sonra yeni delil elde edilmesi hâli ayrıca m. 173/6'da düzenlenir (aşağıda). CMK m. 309/1'e göre istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen karar veya hükümde hukuka aykırılık bulunduğunu öğrenen Adalet Bakanlığı, bozma istemini yasal nedenleriyle Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı olarak bildirir; Başsavcı istemi Yargıtayın ilgili ceza dairesine verir, daire nedenleri yerinde görürse kararı kanun yararına bozar (m. 309/2-3). Yargıtay 6. Ceza Dairesinin 2021 kararındaki olayda Bakanlığın istemi, müştekiler vekilinin kanun yararına bozma talebi üzerine düzenlenmişti.⁹

Bozmanın sonucu m. 309/4'tedir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 2020'de, itirazın kabulüne ve soruşturmanın genişletilmesine dair hâkimlik kararının mahkûmiyet hükmü olmadığını ve davanın esasını çözmediğini, bu nedenle bu karardaki hukuka aykırılığın m. 309/4-d değil m. 309/4-a kapsamında kanun yararına bozma nedeni yapılması gerektiğini kabul etti.⁶ m. 309/4-a'ya göre bu hâlde kararı veren hâkim gerekli inceleme ve araştırma sonucunda yeniden karar verir; Kurul da Daire kararındaki ibareyi "309/4-a maddesi uyarınca bozulmasına, müteakip işlemlerin mahallinde yapılmasına" olarak değiştirdi.⁶

CMK m. 173/5'e göre Cumhuriyet savcısının kamu davasının açılmaması hususunda takdir yetkisini kullandığı hâllerde m. 173 uygulanmaz. CMK m. 171/1, cezayı kaldıran şahsî sebep olarak etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasını gerektiren koşulların ya da şahsî cezasızlık sebebinin varlığı hâlinde savcının kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebileceğini düzenler.

Yargıtay 11. Ceza Dairesi 2026'da, eşler arasında güveni kötüye kullanma iddiasında TCK m. 167/1'deki şahsî cezasızlık sebebine dayanılarak m. 171/1 uyarınca takdir yetkisiyle verilen takipsizlik kararını inceledi. Kararda itiraza tabi olduğu yazılmıştı; Daireye göre karar m. 173/5 uyarınca kesin nitelikteydi ve itiraz edilebilen kararlardan değildi, bu nedenle itirazın usulden reddi yerine kabulü kanuna aykırıydı.¹¹ Takipsizlik kararında itiraz yolunun gösterilmiş olması bu sonucu değiştirmedi.¹¹

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı da m. 171'de düzenlenir; ancak m. 171/2'nin son cümlesi bu karara suçtan zarar gören veya şüphelinin m. 173 hükümlerine göre itiraz edebileceğini açıkça söyler. m. 173/5 ile m. 171/2 son cümle yan yana okunur. 2026 tarihli 11. Ceza Dairesi kararı m. 171/1'e ilişkindir; m. 173/5'in m. 171/1 dışındaki takdir hâllerine uygulanıp uygulanmadığına kararda değinilmemiştir. Erteleme kararına itiraz kamu davasının açılmasının ertelenmesi rehberinde anlatılır.

Soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararı ayrı bir karardır. CMK m. 158/6'ya göre ihbar ve şikâyet konusu fiilin suç oluşturmadığı herhangi bir araştırma gerektirmeksizin açıkça anlaşılırsa veya ihbar ve şikâyet soyut ve genel nitelikteyse bu karar verilir ve şikâyet edilen kişiye şüpheli sıfatı verilemez. Karar varsa ihbarda bulunana veya şikâyetçiye bildirilir ve bu karara karşı m. 173'teki usule göre itiraz edilebilir; itirazın kabulü hâlinde Cumhuriyet başsavcılığı soruşturma işlemlerini başlatır. Bu sayfadaki kararlarda soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararına itiraz örneği yoktur.

İtiraz reddedildikten sonra durum CMK m. 173/6'dadır: aynı fiilden dolayı kamu davası açılabilmesi için m. 172/2 uygulanır. m. 172/2'ye göre kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak yeni delil elde edilmedikçe ve bu hususta sulh ceza hâkimliğince bir karar verilmedikçe aynı fiilden dolayı kamu davası açılamaz. Ceza Genel Kurulu 2011'de takipsizlik kararının adli-idari bir işlem olduğunu ve kesin hüküm oluşturmadığını belirtmişti; o tarihteki m. 172/2 metninde yeni delil ortaya çıkması yeterliydi.¹ Bugün yeni delilin yanında hâkimlik kararı da aranır.

Yargıtay 6. Ceza Dairesinin 2018'de incelediği olayda itirazın reddiyle kesinleşen takipsizlik kararından sonra müşteki yeni delil elde edildiği iddiasıyla başvurmuş, başka bir sulh ceza hâkimliği bu başvuruyu takipsizlik kararına yeni bir itiraz sayıp reddetmişti. Daire, kanun yararına bozma istemini yerinde görerek bu kararı bozdu; istemde yeni delil talebini değerlendirme yetkisinin, itirazı daha önce reddeden hâkimliğe ait olduğu belirtilmişti. (Yargıtay 6. CD, E. 2018/3686)¹³ Yeni delil kuralının ayrıntısı takipsizlik kararı rehberindedir.