İçeriğe geç
Av. Deniz TurgutEN

Umut hakkı: ağırlaştırılmış müebbette koşullu salıverilme ve m. 107/16 istisnası (5275 sayılı Kanun m. 107)

Yayın tarihi:

Bu sayfada

Kısaca

  • Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası hükümlünün hayatı boyunca sürer; ancak kural olarak hükümlü otuz yılını, örgüt suçlarında otuz altı yılını infaz kurumunda iyi hâlle geçirirse koşullu salıverilebilir. 5275 sayılı Kanun m. 107/16, devletin güvenliğine, anayasal düzene ve millî savunmaya karşı suçlardan birinin örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi nedeniyle verilen ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasında koşullu salıverilmeyi uygulamaz.
  • Umut hakkı tartışması bu istisnayla ve 3713 sayılı Kanun m. 17'nin son fıkrasıyla ilgilidir.
  • Bu sayfadaki sekiz Anayasa Mahkemesi kararında, cezanın koşullu salıverilme olmadan ölünceye kadar infaz edileceğine dayanan ihlal iddiası (kararlarda Anayasa m. 17 ya da insan haysiyetiyle bağdaşmayan ceza yasağı iddiası diye geçer) esastan incelenmedi.

“Umut hakkı” ifadesi 5237, 5275, 3713 ve 7595 sayılı Kanunların metinlerinde geçmez; tartışma, koşullu salıverilme imkânı tanınmayan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası hakkındadır. Bu rehber, Türk Ceza Kanunu m. 47 ile 5275 sayılı Kanun m. 25 ve m. 107'nin ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası için ne öngördüğünü, koşullu salıverilmeyi kapatan m. 107/16'yı, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu m. 17'yi, Anayasa Mahkemesinin sekiz bireysel başvuru kararında bu yöndeki iddiaları neden esastan incelemediğini ve 7595 sayılı Kanun m. 6'nın metnini anlatır.

Temel bilgiler

Aşağıdaki satırların her biri kanunun ilgili maddesine dayanır; yanlarındaki bağlantı, maddenin yer aldığı kanunun mevzuat.adalet.gov.tr'deki tam metnini açar.

Ceza süresi

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası hükümlünün hayatı boyunca devam eder ve sıkı güvenlik rejimine göre çektirilir.

Dayanak: TCK m. 47/1

Koşullu salıverilme (genel kural)

Hükümlü otuz yılını infaz kurumunda iyi hâlle çekerse koşullu salıverilmeden yararlanabilir.

Dayanak: 5275 sayılı Kanun m. 107/2

Örgüt suçlarında

Örgüt kurmak, yönetmek ya da örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçtan mahkûmiyette süre otuz altı yıldır; birden fazla ağırlaştırılmış müebbette kırk yıl.

Dayanak: 5275 sayılı Kanun m. 107/4

Koşullu salıverilmenin uygulanmadığı hâl

Devletin güvenliğine, anayasal düzene veya millî savunmaya karşı suçlardan birinin örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi nedeniyle verilen ağırlaştırılmış müebbette koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz.

Dayanak: 5275 sayılı Kanun m. 107/16

Terör suçlularında son fıkra

Ölüm cezası dönüştürülen ya da ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezasına mahkûm olan terör suçluları koşullu salıverilme hükümlerinden yararlanamaz; ceza ölünceye kadar devam eder.

Dayanak: 3713 sayılı Kanun m. 17/4

İnfaz rejimi

Hükümlü tek kişilik odada barındırılır, günde bir saat açık havaya çıkar; kurum dışında çalıştırılamaz ve kendisine izin verilmez.

Dayanak: 5275 sayılı Kanun m. 25/1

TCK m. 47 ve 5275 sayılı Kanun m. 25'e göre ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası nasıl çektirilir?

TCK m. 46/1 hapis cezalarını üç türe ayırır: 1) ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası, 2) müebbet hapis cezası, 3) süreli hapis cezası. TCK m. 47/1'e göre ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası hükümlünün hayatı boyunca devam eder ve kanun ile Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikte belirtilen sıkı güvenlik rejimine göre çektirilir. Müebbet hapis cezası da TCK m. 48/1'e göre hükümlünün hayatı boyunca devam eder. İki cezanın infazı ise farklıdır: 5275 sayılı Kanun m. 25 ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının infaz rejimini ayrıca düzenler; koşullu salıverilme için infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre de 5275 sayılı Kanun m. 107/2'de ağırlaştırılmış müebbette otuz yıl, müebbette yirmi dört yıl olarak ayrı ayrı yazılıdır.

5275 sayılı Kanun m. 25/1 bu rejimin esaslarını sayar: 1) hükümlü tek kişilik odada barındırılır; 2) hükümlüye günde bir saat açık havaya çıkma ve spor yapma hakkı tanınır; risk ve güvenlik gerekleri ile iyileştirme ve eğitim çalışmalarında gösterdiği gayret ve iyi hâle göre bu süre uzatılabilir ve aynı ünitede kalan hükümlülerle sınırlı olarak temasına izin verilebilir; 3) hükümlü, yaşadığı yerin olanak verdiği ve idare kurulunun uygun göreceği bir sanat veya meslek etkinliğini yürütebilir; 4) kurum idare kurulunun uygun gördüğü hâllerde on beş günde bir kez ve on dakikayı geçmemek üzere eşine, altsoy ve üstsoyuna, kardeşlerine ve vasisine telefon edebilir; 5) bu kişiler hükümlüyü on beş günlük aralıklarla ve günde bir saati geçmemek üzere ziyaret edebilir; 6) hükümlü hiçbir suretle ceza infaz kurumu dışında çalıştırılamaz ve kendisine izin verilmez; 7) kurum iç yönetmeliğinde belirtilenler dışında spor ve iyileştirme faaliyetine katılamaz; 8) m. 25/1-ı'ye göre cezanın infazına hiçbir surette ara verilemez, sağlık tedbirleri de kural olarak ceza infaz kurumunda, bu mümkün değilse tam teşekküllü Devlet ya da üniversite hastanelerinin tek kişilik ve yüksek güvenlikli mahkûm koğuşlarında uygulanır.

5275 sayılı Kanun m. 107'ye göre ağırlaştırılmış müebbette koşullu salıverilme kaç yıl sonra mümkündür?

Ceza hayatı boyunca sürse de kanunun kuralı, koşullu salıverilmenin ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasında da uygulanmasıdır. 5275 sayılı Kanun m. 107/2'ye göre ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar otuz yılını infaz kurumunda çektikleri takdirde koşullu salıverilmeden yararlanabilir; m. 107/1 bunun için kurumdaki infaz süresinin iyi hâlli geçirilmesini arar. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, müebbet hapis cezasına ilişkin bir kanun yararına bozma incelemesinde TCK m. 48'in cezanın hükümlünün hayatı boyunca devam edeceğini öngördüğünü, kesinleşen müebbet hapis cezasının nasıl infaz edileceğinin ise 5275 sayılı Kanun m. 107'de düzenlendiğini belirtmiştir. (Yargıtay 1. CD, E. 2022/5645)1

Kanunun ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası için öngördüğü süreler şunlardır; hepsinde iyi hâl şartı aranır:

  • Tek ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası: otuz yıl (5275 sayılı Kanun m. 107/2).
  • Birden fazla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ya da ağırlaştırılmış müebbet ile müebbet hapis cezası: otuz altı yıl; bir ağırlaştırılmış müebbet ile süreli hapis cezası: en fazla otuz altı yıl (m. 107/3-a ve c).
  • Suç işlemek için örgüt kurmak veya yönetmek ya da örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçtan mahkûmiyet: otuz altı yıl; bu hâlde birden fazla ağırlaştırılmış müebbet ya da ağırlaştırılmış müebbet ile müebbet hapis cezasında kırk yıl, bir ağırlaştırılmış müebbet ile süreli hapis cezasında en fazla kırk yıl (m. 107/4). m. 107/4 çocuklar hakkında uygulanmaz.
  • Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar: 3713 sayılı Kanun m. 17/1, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik bakımından 5275 sayılı Kanun m. 107/4 ile m. 108'in uygulanacağını söyler.
  • Tekerrür hâlinde işlenen suçtan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası: otuz dokuz yıl (5275 sayılı Kanun m. 108/1-a). m. 108/3'e göre ikinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması durumunda da birinci fıkradaki bu süreler uygulanır; çocuğa karşı işlenen suçtan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûmiyette de m. 108/8 aynı süreleri uygular.

Ağırlaştırılmış müebbette koşullu salıverilmeye kim karar verir ve denetim süresi ne kadardır?

5275 sayılı Kanun m. 107/11'e göre hükümlünün koşullu salıverilmesi hakkında ceza infaz kurumu idaresinin hazırladığı gerekçeli rapor, infaz işlemlerinin yapıldığı yer infaz hâkimliğine verilir. İnfaz hâkimi raporu uygun bulursa koşullu salıverilmeye dosya üzerinden karar verir; uygun bulmazsa gerekçesini kararında gösterir ve bu kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilir.

Koşullu salıverilen hükümlünün tabi tutulacağı denetim süresi m. 107/6'ya göre infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre kadardır; tek ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasında bu süre m. 107/2'ye göre otuz yıldır. İnfaz hâkimi m. 107/9'a göre iki yılı geçmemek üzere denetim süresi içinde hükümlünün denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenecek yükümlülüklere tabi tutulmasına karar verebilir. Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli olarak geçirilirse m. 107/14'e göre ceza infaz edilmiş sayılır. Hükümlü denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işler ya da yükümlülüklere infaz hâkiminin uyarısına rağmen uymamakta ısrar ederse m. 107/12'ye göre koşullu salıverilme kararı geri alınır.

5275 sayılı Kanun m. 107/16 hangi ağırlaştırılmış müebbet cezasında koşullu salıverilmeyi kapatır?

5275 sayılı Kanun m. 107/16 genel kurala bir istisna getirir ve üç koşulu birlikte arar: 1) mahkûmiyet ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına olmalıdır; 2) suç, TCK'nın İkinci Kitap, Dördüncü Kısmında “Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar” başlıklı Dördüncü Bölüm, “Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar” başlıklı Beşinci Bölüm ya da “Milli Savunmaya Karşı Suçlar” başlıklı Altıncı Bölüm altında yer alan suçlardan biri olmalıdır; 3) suç bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmiş olmalıdır. Üç koşul birlikte varsa fıkranın sonucu “koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz” cümlesidir. Fıkra suçları madde numarasıyla değil, TCK'nın bölüm başlıklarıyla anar.

Fıkra yalnız ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûmiyet hâlini sayar; aynı bölümlerdeki bir suçtan müebbet ya da süreli hapis cezasına mahkûmiyet bu fıkranın metninde yer almaz. Bu cezalarda koşullu salıverilme m. 107/2 ve m. 107/4'teki süre ve oranlara, terör suçlarında ayrıca 3713 sayılı Kanun m. 17'ye göre değerlendirilir. Maddenin bugünkü metninde birçok fıkrada değişiklik şerhi bulunur (ör. m. 107/5'te 8/8/2026 tarihli 7593 sayılı Kanun); 16. fıkrada değişiklik şerhi yoktur.

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, anayasal düzeni bozmaya teşebbüs etme suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasıyla cezalandırılan bir başvurucunun başvurusunda m. 107/16'yı ilgili hukuk olarak aktarmıştır; başvuru, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilmenin kanuni sonucu olarak koşullu salıverme hükümlerinden faydalanılamayacak olunması nedeniyle işkence yasağının ihlal edildiği iddiasını da içeriyordu. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2014/784)2 Mahkeme bu iddiayı esastan incelemedi (aşağıda). İkinci Bölüm, 8/9/2015 ve 27/10/2016 tarihli iki başka kararında da ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilen başvurucuların başvurularında m. 107/16'yı ve 3713 sayılı Kanun m. 17'nin son fıkrasını ilgili hukuk olarak aktarmıştır. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2013/2578)3 (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2014/785)4

Yargıtay 1. Ceza Dairesinin incelediği kanun yararına bozma isteminde Adalet Bakanlığı, m. 107/16'daki hükmü örnek göstererek bazı suç gruplarının infazında koşullu salıverme hükümlerinin uygulanamadığını ve müebbet hapis cezasında da müddetnamede hak ederek tahliye tarihinin “ölünceye kadar” diye belirlenmesinin kanunilik ilkesine aykırı olmadığını ileri sürmüştü. Daire istemi reddetti: hükümlünün aldığı müebbet hapis cezasının suç tarihi de dikkate alınarak bihakkın tahliye tarihinin tespit edilip müddetnamede gösterilmesi gerektiğini belirterek, müddetnamenin iptaline dair infaz hâkimliği kararına yapılan itirazın reddinde usul ve yasaya aykırılık görmedi.1 Daire gerekçesinde m. 107/16'ya değinmedi; karar ağırlaştırılmış müebbet değil, müebbet hapis cezasına ilişkindir.

3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu m. 17 koşullu salıverilme ve “ölünceye kadar” infaz hakkında ne der?

3713 sayılı Kanun m. 17/1, bu Kanun kapsamına giren suçlardan mahkûm olanlar hakkında koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tedbirinin uygulanması bakımından 5275 sayılı Kanun m. 107/4 ile m. 108'in uygulanacağını, süreli hapis cezalarında koşullu salıverilme oranının dörtte üç olduğunu söyler. m. 107/4'te tek ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası için öngörülen süre otuz altı yıldır; birden fazla ağırlaştırılmış müebbette kırk yıldır, tekerrürde m. 108/1-a'daki otuz dokuz yıl uygulanır. Maddenin ikinci, üçüncü ve son fıkralarındaki hâllerde ve 5275 sayılı Kanun m. 107/16'daki hâlde ise koşullu salıverilmeden yararlanılamaz (aşağıda).

Maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları iki durumda şartla salıverilmeyi kapatır: 1) tutuklu veya hükümlü iken firar veya ayaklanma suçundan mahkûm edilmiş bulunanlar ile disiplin cezası olarak üç defa hücre hapsi cezası almış olanlar, bu disiplin cezaları kaldırılmış olsa bile şartla salıverilmeden yararlanamaz; 2) bu Kanun kapsamına giren suçlardan mahkûm olanlar, hükümlerinin kesinleşme tarihinden sonra bu Kanunun kapsamına giren bir suçu işlerse şartla salıverilmeden yararlanamaz.

Son fıkra (m. 17/4) ayrı bir kural koyar: ölüm cezaları 5218 sayılı Kanunun 1 inci maddesi ile değişik 4771 sayılı Kanunla müebbet ağır hapis cezasına dönüştürülen terör suçluları ile ölüm cezaları ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezasına dönüştürülen veya ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezasına mahkûm olan terör suçluları koşullu salıverilme hükümlerinden yararlanamaz; bunlar hakkında ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezası ölünceye kadar devam eder. Fıkranın metni “ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis” terimini kullanır.

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, m. 107/16 ile birlikte bu son fıkrayı da ilgili hukuk olarak aktarmıştır.2 Başka bir başvuruda başvurucu, 3713 sayılı Kanun m. 17'de ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olan terör suçlularının koşullu salıverme hükümlerine tabi olmadığının düzenlendiğini ve bu kapsamda kendi cezasının da ölünceye kadar infaz edileceğini ileri sürmüştü; bu başvurucunun iddiasıdır ve Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü iddiayı esastan incelemeden bu yönden düşme kararı verdi. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2017/23611)5

5275 ve 3713 sayılı Kanunların metinleri hangi hâllerde koşullu salıverilmeyi kapatır?

İki kanunun metinlerinde koşullu salıverilmenin ya da şartla salıverilmenin uygulanmadığı hâller şunlardır:

  • 5275 sayılı Kanun m. 107/16: TCK İkinci Kitap, Dördüncü Kısmın dördüncü, beşinci ve altıncı bölümlerindeki suçlardan birinin bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi dolayısıyla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûmiyet.
  • 3713 sayılı Kanun m. 17/4: ölüm cezaları dönüştürülen ya da ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezasına mahkûm olan terör suçluları; ceza ölünceye kadar devam eder.
  • 3713 sayılı Kanun m. 17/2: tutuklu veya hükümlü iken firar veya ayaklanma suçundan mahkûm edilmiş bulunanlar ile disiplin cezası olarak üç defa hücre hapsi cezası almış olanlar.
  • 3713 sayılı Kanun m. 17/3: bu Kanun kapsamındaki suçlardan mahkûm olup hükmün kesinleşme tarihinden sonra yine bu Kanunun kapsamına giren bir suçu işleyenler.
  • 5275 sayılı Kanun m. 107/13: koşullu salıverilme kararının geri alınmasından sonra aynı hükmün infazı ile ilgili bir daha koşullu salıverilme kararı verilmez.

Anayasa Mahkemesi “tahliye umudu olmayan ceza” iddiasını esastan inceledi mi?

“Umut hakkı” ifadesi 5237, 5275, 3713 ve 7595 sayılı Kanunların metinlerinde geçmez. Anayasa Mahkemesinin üç kararında aynı tartışma, başvurunun “tahliye umudu olmaksızın ölünceye kadar hapis cezasına mahkûm edilme” nedeniyle insan haysiyeti ile bağdaşmayan ceza yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkin olduğu söylenerek anılır. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2017/18634)65 (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2014/5921)7 Beş kararda ise iddia, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının ölünceye kadar infaz edilmesinin Anayasa'nın 17. maddesini ihlal ettiği iddiası diye geçer. (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2013/2319)823 (Anayasa Mahkemesi, B. No. 2013/2541)94

Bu sayfadaki sekiz bireysel başvuru kararının hiçbirinde Anayasa Mahkemesi insan haysiyetiyle bağdaşmayan ceza yasağına ya da Anayasa'nın 17. maddesine dayanan bu iddiaları esastan incelemedi. Gerekçeler kararlara göre farklıdır:

  • Genel Kurul, 8/4/2015 (B. No. 2013/2319): gözaltında avukat yardımından yararlanamama nedeniyle Anayasa m. 36'daki adil yargılanma hakkının ihlaline ve yeniden yargılamaya karar verdi; ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının ölünceye kadar infaz edilmesine ilişkin iddiayı tespit edilen ihlal nedeniyle ayrıca incelemedi. Hükmün bu kısmı oyçokluğuyla verildi.8
  • İkinci Bölüm, 8/9/2015 (B. No. 2013/2578): gözaltında avukat yardımından yararlanamama nedeniyle Anayasa m. 36'daki adil yargılanma hakkının ihlaline ve yeniden yargılamaya karar verdi; ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının ölünceye kadar infaz edilmesine ilişkin iddiayı tespit edilen ihlal nedeniyle ayrıca incelemeye gerek görmedi. Hükümde, yeniden yargılamaya karar verildiğinden Anayasa'nın 17. maddesinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın ayrıca incelenmesine yer olmadığı yazılıdır; karar oybirliğiyle verildi.3
  • Birinci Bölüm, 9/9/2015 (B. No. 2013/2541): aynı gerekçeyle adil yargılanma hakkının ihlaline ve yeniden yargılamaya karar verdi; ölünceye kadar infaz iddiasını tespit edilen ihlal nedeniyle ayrıca incelemeye gerek görmedi ve hükümde bu iddianın ayrıca incelenmesine yer olmadığına oybirliğiyle karar verdi.9
  • İkinci Bölüm, 27/10/2016 (B. No. 2014/784): müdafi yardımından faydalanma hakkının ve makul sürede yargılanma hakkının ihlaline karar verdi; aynı iddiayı tespit edilen ihlal nedeniyle ayrıca incelemeye gerek görmedi. Hükümde bu iddia için ayrı bir fıkra yoktur.2
  • İkinci Bölüm, 27/10/2016 (B. No. 2014/785): aynı gün verdiği bu kararda da müdafi yardımından faydalanma hakkının ve makul sürede yargılanma hakkının ihlaline karar verdi; ölünceye kadar infaz iddiasını tespit edilen ihlal nedeniyle ayrıca incelemeye gerek görmedi. Hükümde bu iddia için ayrı bir fıkra yoktur.4
  • Birinci Bölüm, 18/11/2020 (B. No. 2017/18634): başvurucunun mağdur sıfatını ortaya koyamadığı sonucuna ulaştı ve iddiayı kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez buldu.6
  • Birinci Bölüm, 13/12/2023 (B. No. 2017/23611): ceza yeniden yargılama kararıyla ortadan kalktığı ve yeni hüküm kesinleşmediği için iddia yönünden başvurunun düşmesine karar verdi.5
  • Birinci Bölüm, 25/3/2025 (B. No. 2014/5921): tanık sorgulama ve gerekçeli karar hakkının ihlaline karar verdiği için insan haysiyetiyle bağdaşmayan ceza yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddia hakkında kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayrıca inceleme yapmadı; hükümde bu iddianın incelenmesine yer olmadığına karar verildi.7

Anayasa Mahkemesinin esasa girmeme gerekçeleri ne anlama gelir?

Altı kararda iddia, aynı başvuruda adil yargılanma hakkının ihlali tespit edildiği için ayrıca incelenmedi; bu kararların hepsinde yeniden yargılamaya da karar verildi. Genel Kurul hükmünde bunu, tespit edilen ihlal kapsamında yeniden yargılamaya karar verildiğinden ölünceye kadar infazı devam edecek müebbet hapis cezası verilmesi nedeniyle Anayasa'nın 17. maddesinin ihlal edildiğine ilişkin iddiaların ayrıca incelenmesine yer olmadığı diye yazdı.8 İkinci Bölümün 8/9/2015 ve Birinci Bölümün 9/9/2015 tarihli kararlarının hükmünde de aynı kalıp vardır.39 2025 kararında Birinci Bölüm, uygun görülen giderime göre diğer şikâyetler ile insan haysiyetiyle bağdaşmayan ceza yasağına ilişkin iddialar hakkında ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görmedi.7 Genel Kurul kararında bu kısım oyçokluğuyla verilmiştir; karşı oydaki görüş Mahkemenin görüşü değildir ve bu sayfada aktarılmaz.

2020 kararında başvurucu hakkında Devlet Güvenlik Mahkemesi 765 sayılı mülga TCK m. 125 uyarınca ölüm cezası belirlemiş, iyi hâl ve ikrarı indirim nedeni sayarak sonuç olarak ömür boyu ağır hapis cezasına hükmetmişti. Birinci Bölüm, başvurucunun idam cezasının kaldırılmasına ilişkin mevzuat hükümleri kapsamına girmediğini, hakkında düzenlenmiş en az iki müddetnamede hak ederek tahliye ile koşullu salıverilme tarihlerinin tespit edildiğini ve başvurucunun koşullu salıverilme hükümlerinden yararlandırılmadığına ilişkin bir müddetname sunmadığını belirtti; bu nedenle başvurucunun kişisel olarak doğrudan etkilendiğini ve mağdur sıfatını ortaya koyamadığı sonucuna ulaştı.6 Müddetnamelerden birinde koşullu salıverilme tarihi 3713 sayılı Kanun m. 17 uyarınca 30 yıl üzerinden hesaplanmıştı.6 Bu sonuç o başvurucunun durumuna ilişkindir.

2023 kararında Birinci Bölüm, şartlı salıverme hükümlerine tabi olmaması nedeniyle insan haysiyetiyle bağdaşmayacağı ileri sürülen ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının, Mahkemenin önceki ihlal kararına bağlı olarak alınan yeniden yargılama kararıyla ortadan kalktığını belirtti. Yeniden yargılamada aynı cezaya hükmedilmiş olsa da bu karar temyiz aşamasında ve kesinleşmemiş olduğundan, kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı olmadığı için cezanın infazına bağlı olarak ortaya çıkabilecek neticelerin ortadan kalktığını değerlendirdi; incelemeye devam etmeyi gerekli kılan bir neden de görmedi.5

Bu sekiz kararda iddia, başvurunun kendi durumu nedeniyle (aynı başvuruda tespit edilen ihlal ve yeniden yargılama, mağdur sıfatının bulunmaması, cezanın ortadan kalkması) incelemeye alınmamıştır. Bu nedenle kararlardan, Anayasa Mahkemesinin koşullu salıverilme imkânı tanınmayan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası hakkında ihlal ya da ihlal olmadığı yönünde bir sonuca vardığı anlamı çıkmaz.

7595 sayılı Kanun m. 6 ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının infazı hakkında ne öngörür?

7595 sayılı Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanunun 6. maddesi, Kanunun 1 inci maddesi kapsamına giren suçlardan mahkûm olan hükümlülerin cezalarının infazının infaz hâkiminin kararıyla ertelenmesini düzenler. Madde koşullu salıverilmeden değil, infazın ertelenmesinden söz eder. Metnin öngördüğü kurallar şunlardır:

  • Koşul: örgütün fiilî varlığına son verdiğinin ve kontrolü altında bulunan her türlü silah ve mühimmatı teslim ettiğinin güvenlik kurumlarınca tespiti ve bu tespitin teyidine dair Milli Güvenlik Kurulu Kararının Resmî Gazete'de yayımlanmış olması (m. 6/1).
  • Kapsam dışı: örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen kasten öldürme suçundan mahkûm olanlar ile 1/6/2005 tarihinden önce işlenen suçlar nedeniyle müebbet hapis veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar (m. 6/1).
  • Süre: toplam on beş yıl veya daha az hapis cezasına mahkûm olan hükümlülerde infaz beş yıl; toplam on beş yıldan fazla hapis cezası ile müebbet hapis veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olan hükümlülerde on yıl süreyle ertelenir (m. 6/1-a ve b).
  • Erteleme müsadere kararlarının yerine getirilmesini engellemez; erteleme süresi içinde ceza zamanaşımı işlemez (m. 6/1). Erteleme kararlarına itiraz edilebilir (m. 6/2).
  • Erteleme süresi içinde terör suçlarından birinin işlenmesi hâlinde infaz hâkimi erteleme kararını kaldırarak cezanın infazının devamına karar verir; süre suç işlenmeksizin geçirilirse verilen ceza infaz edilmiş sayılır (m. 6/4).

İlgili mevzuat

5275 sayılı Kanun m. 107 — Koşullu salıverilme

Madde 107- (1) Koşullu salıverilmeden yararlanabilmek için mahkûmun kurumdaki infaz süresini iyi hâlli olarak geçirmesi gerekir.

(2) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar otuz yılını, müebbet hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar yirmidört yılını, diğer süreli hapis cezalarına mahkûm edilmiş olanlar cezalarının yarısını infaz kurumunda çektikleri takdirde, koşullu salıverilmeden yararlanabilirler. (Ek cümleler:14/4/2020-7242/48 md.) Ancak, Türk Ceza Kanununun;

a) Kasten öldürme suçlarından (madde 81, 82 ve 83) süreli hapis cezasına mahkûm olanlar,

b) Neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçundan (madde 87, fıkra iki, bent d) süreli hapis cezasına mahkûm olanlar,

c) İşkence suçundan (madde 94 ve 95) ve eziyet suçundan (madde 96) süreli hapis cezasına mahkûm olanlar,

d) Cinsel saldırı (madde 102, ikinci fıkra hariç), reşit olmayanla cinsel ilişki (madde 104, ikinci ve üçüncü fıkra hariç) ve cinsel taciz (madde 105) suçlarından süreli hapis cezasına mahkûm olanlar,

e) Cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlardan (madde 102, 103, 104 ve 105) hapis cezasına mahkûm olan çocuklar,

f) Özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlardan (madde 132, 133, 134, 135, 136, 137 ve 138) süreli hapis cezasına mahkûm olanlar,

g) Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan (madde 188) hapis cezasına mahkûm olan çocuklar,

h) Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk suçlarından (madde 326 ilâ 339) süreli hapis cezasına mahkûm olanlar,

cezalarının üçte ikisini infaz kurumunda çektikleri takdirde, koşullu salıverilmeden yararlanabilirler. Ayrıca, suç işlemek için örgüt kurmak veya yönetmek ya da örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlardan mahkûm olan çocuklar ile 1/1/1983 tarihli ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu kapsamına giren suçlardan mahkûm olanlar hakkında koşullu salıverilme oranı üçte iki olarak uygulanır.

(3) Koşullu salıverilme için infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre;

a) Birden fazla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile müebbet hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde otuzaltı,

b) Birden fazla müebbet hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde otuz,

c) Bir ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile süreli hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde en fazla otuzaltı,

d) Bir müebbet hapis cezası ile süreli hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde en fazla otuz,

e) Birden fazla süreli hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde en fazla yirmisekiz,

Yıldır.

(4) Suç işlemek için örgüt kurmak veya yönetmek ya da örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçtan dolayı mahkûmiyet hâlinde; ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar otuzaltı yılını, müebbet hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar otuz yılını, süreli hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar cezalarının üçte ikisini infaz kurumunda çektikleri takdirde, koşullu salıverilmeden yararlanabilirler. (Ek cümle:14/4/2020-7242/48 md.) Koşullu salıverilme oranı üçte ikiden fazla olan suçlar bakımından ise tabi oldukları koşullu salıverilme oranı uygulanır. Ancak, bu süreler;

a) Birden fazla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile müebbet hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde kırk,

b) Birden fazla müebbet hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde otuzdört,

c) Bir ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile süreli hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde en fazla kırk,

d) Bir müebbet hapis cezası ile süreli hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde en fazla otuzdört,

e) Birden fazla süreli hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde en fazla otuziki,

Yıldır. (Ek cümle:22/7/2010 - 6008/9 md.) Bu fıkra hükümleri çocuklar hakkında uygulanmaz.

(5) (Değişik:8/8/2026-7593/7 md.) Türk Ceza Kanununun kasten öldürme suçları (madde 81, 82 ve 83), cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar (madde 102 ve 103), uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu (madde 188) ve suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçu (madde 220) hariç olmak üzere, koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında, hükümlünün onbeş yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün, iki gün olarak dikkate alınır.

(6) Koşullu salıverilen hükümlünün tâbi tutulacağı denetim süresi, yukarıdaki fıkralara göre infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre kadardır. Ancak süreli hapislerde hakederek tahliye tarihini geçemez.

(7) Hükümlü, denetim süresinde, infaz kurumunda öğrendiği meslek veya sanatı icra etmek üzere, bir kamu kurumunda veya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının gözetimi altında, ücret karşılığında çalıştırılabilir.

(8) Onsekiz yaşından küçük olan hükümlüler, denetim süresinde eğitimlerine, gerektiğinde barınma imkânı da bulunan bir kurumda devam ederler.

(9) İnfaz hâkimi, denetim süresinde hükümlüye rehberlik edecek bir uzman kişiyi görevlendirebilir. Bu kişi, kötü alışkanlıklar edinebileceği çevrelerden uzak kalması ve sorumluluk bilinciyle iyi bir hayat sürmesini temin hususunda hükümlüye öğütte bulunur; eğitim gördüğü kurum yetkilileri veya yanında çalıştığı kişilerle görüşerek, istişarelerde bulunur; hükümlünün davranışları, sosyal uyumu ve sorumluluk bilincindeki gelişme hakkında üçer aylık sürelerle rapor düzenleyerek infaz hâkimine verir. (Ek cümleler:14/4/2020-7242/48 md.) İnfaz hâkimi ayrıca, iki yılı geçmemek üzere denetim süresi içinde hükümlünün denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenecek yükümlülüklere tabi tutulmasına karar verebilir. Bu karar gereğince denetimli serbestlik müdürlüğü, risk ve ihtiyaçlarını dikkate alarak hükümlüyü;

a) Belirli bir bölgede denetim ve gözetim altında bulundurma,

b) Belirlenen yer veya bölgelere gitmeme,

c) Belirlenen programlara katılma,

yükümlülüklerinden bir veya birden fazlasına tabi tutar. Denetimli serbestlik müdürlüğü hükümlünün risk ve ihtiyaçlarını dikkate alarak yükümlülükleri değiştirebilir.

(10) İnfaz hâkimi, koşullu salıverilen hükümlünün kişiliğini ve topluma uyumdaki başarısını göz önünde bulundurarak; denetim süresinin, denetimli serbestlik tedbiri uygulanmadan veya herhangi bir yükümlülük belirlemeden geçirilmesine karar verebileceği gibi, denetimli serbestlik tedbiri uygulanmasını veya belirlenen yükümlülükleri denetim süresi içinde kaldırabilir.

(11) (Değişik:14/4/2020-7242/48 md.) Hükümlünün koşullu salıverilmesi hakkında ceza infaz kurumu idaresi tarafından hazırlanan gerekçeli rapor, infaz işlemlerinin yapıldığı yer infaz hâkimliğine verilir. İnfaz hâkimi, bu raporu uygun bulursa hükümlünün koşullu salıverilmesine dosya üzerinden karar verir; raporu uygun bulmadığı takdirde gerekçesini kararında gösterir. Bu kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilir.

(12) Koşullu salıverilen hükümlünün, denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi veya kendisine yüklenen yükümlülüklere, infaz hâkiminin uyarısına rağmen, uymamakta ısrar etmesi hâlinde koşullu salıverilme kararı geri alınır.

(13) Koşullu salıverilme kararının geri alınması hâlinde hükümlünün;

a) Sonraki suçu işlediği tarihten itibaren başlamak ve hak ederek tahliye tarihini geçmemek koşuluyla sonraki işlediği her bir suç için verilen hapis cezasının iki katı sürenin,

b) (Değişik: 25/5/2005-5351/8 md.) Yükümlülüklerine aykırı davranması hâlinde, bu yükümlülüklere uymama tarihi ile hak ederek salıverilme tarihi arasındaki süreyi geçmemek koşuluyla ihlalin niteliğine göre takdir edilecek bir sürenin,

Ceza infaz kurumunda aynen çektirilmesine karar verilir. Koşullu salıverilme kararının geri alınmasından sonra aynı hükmün infazı ile ilgili bir daha koşullu salıverilme kararı verilmez.

(14) Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli olarak geçirildiği takdirde, ceza infaz edilmiş sayılır.

(15) (Değişik: 20/7/2017-7035/25 md.) Hükümlü, geri kalan süre içinde işlediği kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm edilirse ya da bağlı tutulduğu yükümlülükleri yerine getirmezse hükmü veren ilk derece mahkemesinin bulunduğu yer infaz hâkimliği, cezaların toplandığı hâller ile hükmün bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmiş olması hâlinde ise 101 inci maddenin ikinci fıkrasına göre belirlenen infaz hâkimliği tarafından koşullu salıverilme kararının geri alınmasına dosya üzerinden karar verilir. Bu kararlara karşı itiraz yolu açıktır.

(16) 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap, Dördüncü Kısım, "Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar" başlıklı Dördüncü Bölüm, "Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine

Karşı Suçlar" başlıklı Beşinci Bölüm, "Milli Savunmaya Karşı Suçlar" başlıklı Altıncı Bölüm altında yer alan suçlardan birinin bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi dolayısıyla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde, koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz.

Kaynak: Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (5275)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 7 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.

TCK m. 47 — Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası

Madde 47- (1) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası hükümlünün hayatı boyunca devam eder, kanun ve Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikte belirtilen sıkı güvenlik rejimine göre çektirilir.

Kaynak: Türk Ceza Kanunu (5237)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 7 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.

TCK m. 48 — Müebbet hapis cezası

Madde 48- (1) Müebbet hapis cezası, hükümlünün hayatı boyunca devam eder.

Kaynak: Türk Ceza Kanunu (5237)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 7 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.

5275 sayılı Kanun m. 25 — Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının infazı

Madde 25- (1) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının infazı rejimine ait esaslar aşağıda gösterilmiştir:

a) Hükümlü, tek kişilik odada barındırılır.

b) Hükümlüye, günde bir saat açık havaya çıkma ve spor yapma hakkı tanınır.

c) Risk ve güvenlik gerekleri ile iyileştirme ve eğitim çalışmalarında gösterdiği gayret ve iyi hâle göre; hükümlünün, açık havaya çıkma ve spor yapma süresi uzatılabileceği gibi kendisi ile aynı ünitede kalan hükümlülerle temasta bulunmasına sınırlı olarak izin verilebilir.

d) Hükümlü, yaşadığı yerin olanak verdiği ve idare kurulunun uygun göreceği bir sanat veya meslek etkinliğini yürütebilir.

e) Hükümlü, kurum idare kurulunun uygun gördüğü hâllerde ve onbeş günde bir kez olmak üzere (f) bendinde gösterilen kişilere, süresi on dakikayı geçmemek üzere telefon edebilir.

f) Hükümlüyü; eşi, altsoy ve üstsoyu, kardeşleri ve vasisi, belirlenen gün, saat ve koşullar içerisinde onbeş günlük aralıklarla ve günde bir saati geçmemek üzere ziyaret edebilirler.

g) Hükümlü hiçbir suretle ceza infaz kurumu dışında çalıştırılamaz ve kendisine izin verilmez.

h) Hükümlü, kurum iç yönetmeliğinde belirtilenlerin dışında herhangi bir spor ve iyileştirme faaliyetine katılamaz.

ı) Hükümlünün cezasının infazına, hiçbir surette ara verilemez. Hükümlü hakkında uygulanacak tüm sağlık tedbirleri, tıbbî tetkik ve zorunluluklar hariç ceza infaz kurumlarında, mümkün olmadığı takdirde tam teşekküllü Devlet ya da üniversite hastanelerinin tek kişilik ve yüksek güvenlikli mahkûm koğuşlarında uygulanır.

Kaynak: Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun (5275)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 28 Ekim 2026 tarihinde alınmıştır.

3713 sayılı Kanun m. 17 — Koşullu salıverilme

Madde 17- (Değişik: 29/6/2006-5532/12 md.)

Bu Kanun kapsamına giren suçlardan mahkûm olanlar hakkında, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tedbirinin uygulanması bakımından 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 107 nci maddesinin dördüncü fıkrası ile 108 inci maddesi hükümleri uygulanır. (Ek cümle:14/4/2020-7242/65 md.) Ancak, süreli hapis cezaları bakımından düzenlenen koşullu salıverilme oranı, dörtte üç olarak uygulanır.

Tutuklu veya hükümlü iken firar veya ayaklanma suçundan mahkûm edilmiş bulunanlar ile disiplin cezası olarak üç defa hücre hapsi cezası almış olanlar, bu disiplin cezaları kaldırılmış olsa bile şartla salıverilmeden yararlanamazlar.

Bu Kanun kapsamına giren suçlardan mahkûm olanlar, hükümlerinin kesinleşme tarihinden sonra bu Kanunun kapsamına giren bir suçu işlemeleri halinde, şartla salıverilmeden yararlanamazlar.

Ölüm cezaları, 14/7/2004 tarihli ve 5218 sayılı Kanunun 1 inci maddesi ile değişik 3/8/2002 tarihli ve 4771 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunla müebbet ağır hapis cezasına dönüştürülen terör suçluları ile ölüm cezaları ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezasına dönüştürülen veya ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezasına mahkûm olan terör suçluları koşullu salıverilme hükümlerinden yararlanamaz. Bunlar hakkında ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezası ölünceye kadar devam eder.

Kaynak: Terörle Mücadele Kanunu (3713)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 7 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.

7595 sayılı Kanun m. 6 — Mahkûmiyet hükümlerinin infazının ertelenmesi

MADDE 6- (1) Örgütün fiilî varlığına son verdiğinin ve kontrolü altında bulunan her türlü silah ve mühimmatı teslim ettiğinin güvenlik kurumlarınca tespiti ve bu tespitin teyidine dair Milli Güvenlik Kurulu Kararının Resmî Gazete’de yayımlanmış olması koşuluyla, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen kasten öldürme suçundan mahkûm olanlar ile 1/6/2005 tarihinden önce işlenen suçlar nedeniyle müebbet hapis veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar hariç olmak üzere, 1 inci madde kapsamına giren suçlardan;

a) Toplam on beş yıl veya daha az hapis cezasına mahkûm olan hükümlülerin cezalarının infazı beş yıl süreyle,

b) Toplam on beş yıldan fazla hapis cezası ile müebbet hapis veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olan hükümlülerin cezalarının infazı on yıl süreyle,

infaz hâkiminin kararıyla ertelenir. Bu fıkranın uygulanması, müsadere kararlarının yerine getirilmesini engellemez. Erteleme süresi içinde ceza zamanaşımı işlemez.

(2) Birinci fıkra uyarınca infaz hâkimi tarafından verilen erteleme kararlarına karşı itiraz edilebilir.

(3) Birinci fıkra uyarınca verilen erteleme kararları, 5 inci maddenin birinci fıkrasına göre oluşturulan sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde, dördüncü fıkrada belirtilen amaç için kullanılabilir.

(4) Erteleme kararının verildiği tarihten itibaren erteleme süresi içinde terör suçlarından birinin işlenmesi hâlinde, infaz hâkimi tarafından erteleme kararı kaldırılarak cezanın infazının devamına karar verilir. Belirtilen süre suç işlenmeksizin geçirildiği takdirde verilen ceza infaz edilmiş sayılır. Erteleme kararlarının takibi Cumhuriyet başsavcılıklarınca yapılır.

Kaynak: Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun (7595)

Metin mevzuat.adalet.gov.tr'den 7 Kasım 2026 tarihinde alınmıştır.

Kararlar

Aşağıdaki özetler kararların kendi metnine dayanır; her kararın kaynaktaki sayfasına bağlantı verilmiştir.

  • 1. Müebbet hapis cezasının infazı 5275 sayılı Kanun m. 107'dedir; müddetnamede bihakkın tahliye tarihi gösterilirYargıtay 1. Ceza Dairesi · E. 2022/5645 · K. 2022/5255 ·

    Kasten öldürme suçundan müebbet hapis cezasına mahkûm hükümlünün müddetnamesinde hak ederek tahliye kısmına “ölünceye kadar” yazılmış, infaz hâkimliği müddetnameyi iptal etmiş, Cumhuriyet başsavcılığının bu karara itirazı ağır ceza mahkemesince reddedilmişti. Adalet Bakanlığı kanun yararına bozma isteminde, 5275 sayılı Kanun m. 107/16'daki hükmü de örnek göstererek, müddetnamede hak ederek tahliye tarihinin “ölünceye kadar” diye belirlenmesinin kanunilik ilkesine aykırı olmadığını ileri sürdü. Yargıtay 1. Ceza Dairesi, TCK m. 48'de müebbet hapis cezasının hükümlünün hayatı boyunca devam edeceğinin öngörüldüğünü, kesinleşen müebbet hapis cezasının nasıl infaz edileceğinin ise 5275 sayılı Kanun m. 107'de düzenlendiğini belirtti; somut olayda suç tarihi de dikkate alınarak bihakkın tahliye tarihinin tespit edilip müddetnamede gösterilmesi gerektiğinden itirazın reddinde usul ve yasaya aykırılık görmedi ve istemi oybirliğiyle reddetti. Daire gerekçesinde m. 107/16'ya değinmedi; karar ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına ilişkin değildir.

    Sonuç: Yargıtay 1. Ceza Dairesine göre kesinleşen müebbet hapis cezasının nasıl infaz edileceği 5275 sayılı Kanun m. 107'de düzenlenmiştir; incelenen olayda müddetnamede suç tarihi dikkate alınarak bihakkın tahliye tarihi gösterilmeliydi.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 2. Koşullu salıverilmeden yararlanamamaya dayanan işkence yasağı iddiası adil yargılanma ihlali nedeniyle incelenmediAnayasa Mahkemesi · B. No. 2014/784 ·

    Başvurucu, 2011'de anayasal düzeni bozmaya teşebbüs etme suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasıyla cezalandırılmıştı. Başvuru, adil yargılanma hakkının yanında, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilmenin kanuni sonucu olarak koşullu salıverme hükümlerinden faydalanılamayacak olunması nedeniyle işkence yasağının ihlal edildiği iddialarına da ilişkindi. Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü ilgili hukuk olarak 5275 sayılı Kanun m. 107/16'yı ve 3713 sayılı Kanun m. 17'nin son fıkrasını aktardı; müdafi yardımından faydalanma hakkının ve makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine, yeniden yargılamaya ve manevi tazminata oybirliğiyle karar verdi. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının ölünceye kadar infaz edilmesinin Anayasa'nın 17. maddesini ihlal ettiğine ilişkin iddiayı tespit edilen ihlal nedeniyle ayrıca incelemeye gerek görmedi; hükümde bu iddia için ayrı bir fıkra yoktur.

    Sonuç: Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, koşullu salıverilmeden yararlanamamaya dayanan iddiayı adil yargılanma hakkının ihlalini tespit ettiği için esastan incelemedi.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 3. Sınırsız ölünceye kadar hapis iddiası: yeniden yargılama kararı nedeniyle incelemeye yer olmadığıAnayasa Mahkemesi · B. No. 2013/2578 ·

    Başvurucu, 765 sayılı mülga TCK m. 146/1 gereğince ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilmişti. Başvuru, adil yargılanma hakkının yanında, bir sınır belirtilmeksizin ölünceye kadar hapis cezası verilmesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasını da içeriyordu. Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü ilgili hukuk olarak 5275 sayılı Kanun m. 107/16'yı ve 3713 sayılı Kanun m. 17'nin son fıkrasını aktardı; gözaltında avukat yardımından yararlanamama nedeniyle Anayasa m. 36'daki adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılamaya karar verdi, tazminat taleplerini reddetti. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının ölünceye kadar infaz edilmesinin Anayasa'nın 17. maddesini ihlal ettiğine ilişkin iddiayı tespit edilen ihlal nedeniyle ayrıca incelemeye gerek görmedi; hükümde bu iddianın ayrıca incelenmesine yer olmadığına karar verildi. Karar oybirliğiyle verildi.

    Sonuç: Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, yeniden yargılamaya karar verdiği için ölünceye kadar infaz iddiasını esastan incelemedi.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 4. Koşullu salıverilmeden yararlanamamaya dayanan işkence yasağı iddiası: aynı gün, aynı gerekçeAnayasa Mahkemesi · B. No. 2014/785 ·

    Başvurucu, 2011'de anayasal düzeni bozmaya teşebbüs etme suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasıyla cezalandırılmıştı. Başvuru, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilmenin kanuni sonucu olarak koşullu salıverme hükümlerinden faydalanılamayacak olması nedeniyle işkence yasağının ihlal edildiği iddiasını da içeriyordu. Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü ilgili hukuk olarak 5275 sayılı Kanun m. 107/16'yı ve 3713 sayılı Kanun m. 17'nin son fıkrasını aktardı; müdafi yardımından faydalanma hakkının ve makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine, yeniden yargılamaya ve manevi tazminata oybirliğiyle karar verdi. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının ölünceye kadar infaz edilmesinin Anayasa'nın 17. maddesini ihlal ettiğine ilişkin iddiayı tespit edilen ihlal nedeniyle ayrıca incelemeye gerek görmedi; hükümde bu iddia için ayrı bir fıkra yoktur.

    Sonuç: Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, adil yargılanma hakkının ihlalini tespit ettiği için koşullu salıverilmeden yararlanamamaya dayanan iddiayı esastan incelemedi.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 5. Yeniden yargılamayla ortadan kalkan ağırlaştırılmış müebbet cezası: insan haysiyeti iddiası düştüAnayasa Mahkemesi · B. No. 2017/23611 ·

    Başvurucu, beş kez ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilmişti. Anayasa Mahkemesi, başvurucunun ayrı bir başvurusunda duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılamaya karar vermiş; yeniden yargılamada kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle kasten öldürme suçundan yine beş kez ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmedilmiş, bu hüküm temyiz aşamasındaydı. Başvurucu, 3713 sayılı Kanun m. 17'de ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olan terör suçlularının koşullu salıverme hükümlerine tabi olmadığının düzenlendiğini ve cezasının ölünceye kadar infaz edileceğini ileri sürdü. Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, cezanın yeniden yargılama kararıyla ortadan kalktığını, yeni hüküm kesinleşmediği için kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı bulunmadığını ve incelemeye devam etmeyi gerekli kılan bir neden olmadığını belirterek bu iddia yönünden başvurunun düşmesine oybirliğiyle karar verdi; duruşmada hazır bulunma iddiasını mükerrer başvuru olması nedeniyle reddetti.

    Sonuç: Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, yeniden yargılamada verilen ceza kesinleşmediği için ölünceye kadar infaz iddiasını esastan incelemedi ve başvuruyu bu yönden düşürdü.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 6. Müddetnamesinde koşullu salıverilme tarihi olan hükümlünün “tahliye umudu yok” iddiası: kişi bakımından yetkisizlikAnayasa Mahkemesi · B. No. 2017/18634 ·

    Başvurucu hakkında 1997'de Devlet Güvenlik Mahkemesi 765 sayılı mülga TCK m. 125 uyarınca ölüm cezası belirlemiş, iyi hâl ve ikrarı indirim nedeni sayarak sonuç olarak ömür boyu ağır hapis cezasına hükmetmişti. Hakkında düzenlenen müddetnamelerde hak ederek tahliye ve koşullu salıverilme tarihleri gösterilmiş; bunlardan birinde koşullu salıverilme tarihi 3713 sayılı Kanun m. 17 uyarınca 30 yıl üzerinden hesaplanmıştı. Başvurucu, idam cezasından çevrilen müebbet ağır hapis cezalarının koşullu salıverme hükümlerine tabi olmadığını ve kendi cezasının da ölünceye kadar infaz edileceğini ileri sürdü. Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, başvurucunun idam cezasının kaldırılmasına ilişkin mevzuat hükümleri kapsamına girmediğini, koşullu salıverilme hükümlerinden yararlandırılmadığını gösteren bir müddetname de sunmadığını belirterek mağdur sıfatını ortaya koyamadığı sonucuna ulaştı ve iddiayı kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle oybirliğiyle kabul edilemez buldu.

    Sonuç: Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümüne göre müddetnamesinde koşullu salıverilme tarihi gösterilen bu başvurucu, koşullu salıverilmeyi kapatan düzenlemelerden kişisel olarak doğrudan etkilendiğini ortaya koyamamıştır.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 7. Tanık sorgulama ve gerekçeli karar ihlali nedeniyle insan haysiyeti iddiası incelenmediAnayasa Mahkemesi · B. No. 2014/5921 ·

    Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, iki başvurucu yönünden tanık sorgulama hakkının, bir başvurucu yönünden gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılama yapılmak üzere karar örneğinin ağır ceza mahkemesine gönderilmesine oybirliğiyle karar verdi. Uygun görülen giderime göre, başvurucuların adil yargılanma hakkı kapsamındaki diğer şikâyetleri ile insan haysiyetiyle bağdaşmayan ceza yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddiaları hakkında kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görmedi; hükümde bu iddianın üç başvurucu yönünden incelenmesine yer olmadığına karar verildi. Başvuru, tahliye umudu olmaksızın ölünceye kadar hapis cezasına mahkûm edilme nedeniyle insan haysiyeti ile bağdaşmayan ceza yasağının ihlal edildiği iddiasını da içeriyordu; başvuruculardan ikisi TCK m. 309/1 uyarınca ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilmişti. Tazminat talepleri reddedildi.

    Sonuç: Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, ihlal ve yeniden yargılama kararı verdiği başvuruda insan haysiyetiyle bağdaşmayan ceza iddiasını kabul edilebilirlik ve esas yönünden incelemedi.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 8. Ölünceye kadar infaz iddiası yeniden yargılama kararı nedeniyle incelenmedi (Genel Kurul)Anayasa Mahkemesi · B. No. 2013/2319 ·

    Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, başvurucuların gözaltında avukat yardımından yararlanamamalarının ve bu nedenle savunma haklarına verilen zararın yargılamanın bir bütün olarak adil olmasını engellediğini belirterek Anayasa m. 36'daki adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verdi ve yeniden yargılama yapılmak üzere karar örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmetti. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının ölünceye kadar infaz edilmesinin Anayasa'nın 17. maddesini ihlal ettiğine ilişkin iddiayı tespit edilen ihlal nedeniyle ayrıca incelemeye gerek görmedi; hükümde, yeniden yargılamaya karar verildiğinden bu iddiaların ayrıca incelenmesine yer olmadığına oyçokluğuyla karar verildi. Kişi hürriyeti ve güvenliği iddiası zaman bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez bulundu, tazminat talepleri reddedildi. Karşı oy bu sayfada aktarılmaz.

    Sonuç: Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, yeniden yargılamaya karar verdiği başvuruda ölünceye kadar infaz iddiasını ayrıca incelemedi; bu kısım oyçokluğuyla verildi.

    Kararın kaynaktaki sayfası

  • 9. Ömür boyu infaz iddiası: avukat yardımı ihlali nedeniyle ayrıca incelenmediAnayasa Mahkemesi · B. No. 2013/2541 ·

    Başvurucu, diğer sanıklarla birlikte yasa dışı bir örgütün amacı doğrultusunda iki kişiyi öldürmek ve böylece anayasal düzeni zorla değiştirmeye teşebbüs etmek suçunu işlemekle suçlanmış ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilmişti. Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, gözaltında avukat yardımından yararlanamama nedeniyle Anayasa m. 36'daki adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ve yeniden yargılamaya karar verdi, tazminat taleplerini reddetti. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının ölünceye kadar infaz edilmesinin Anayasa'nın 17. maddesini ihlal ettiğine ilişkin iddiayı tespit edilen ihlal nedeniyle ayrıca incelemeye gerek görmedi; hükümde, yeniden yargılamaya karar verildiğinden bu iddianın ayrıca incelenmesine yer olmadığına karar verildi. Karar oybirliğiyle verildi.

    Sonuç: Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, adil yargılanma hakkının ihlalini tespit ettiği başvuruda ölünceye kadar infaz iddiasını esastan incelemedi.

    Kararın kaynaktaki sayfası

Sık sorulan sorular

Umut hakkı nedir?

“Umut hakkı” bir kanun terimi değildir; 5237, 5275, 3713 ve 7595 sayılı Kanunların metinlerinde geçmez. Tartışma, koşullu salıverilme imkânı tanınmayan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası hakkındadır. Anayasa Mahkemesinin bazı kararlarında bu iddia, “tahliye umudu olmaksızın ölünceye kadar hapis cezasına mahkûm edilme” nedeniyle insan haysiyeti ile bağdaşmayan ceza yasağının ihlal edildiği iddiası olarak anılır.

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası alan kişi koşullu salıverilebilir mi?

Kural olarak evet. 5275 sayılı Kanun m. 107/2'ye göre ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olan kişi otuz yılını infaz kurumunda iyi hâlle geçirirse koşullu salıverilmeden yararlanabilir; örgüt kurmak, yönetmek ya da örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda bu süre m. 107/4'e göre otuz altı yıldır. Koşullu salıverilmenin uygulanmadığı hâller başlıca m. 107/16'da ve 3713 sayılı Kanun m. 17'nin ikinci, üçüncü ve son fıkralarında düzenlenmiştir.

5275 sayılı Kanun m. 107/16 hangi suçları kapsar?

Fıkra, TCK'nın İkinci Kitap, Dördüncü Kısmında yer alan “Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar”, “Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar” ve “Milli Savunmaya Karşı Suçlar” başlıklı bölümlerdeki suçları anar. Bu suçlardan birinin bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi dolayısıyla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz. Fıkra müebbet ve süreli hapis cezalarını saymaz.

Terör suçundan ağırlaştırılmış müebbet alan kişi koşullu salıverilir mi?

3713 sayılı Kanun m. 17/1'e göre bu Kanun kapsamındaki suçlarda koşullu salıverilme bakımından 5275 sayılı Kanun m. 107/4 ve m. 108 uygulanır; m. 107/4'te ağırlaştırılmış müebbet için süre otuz altı yıldır. Ancak suç TCK'nın devletin güvenliğine, anayasal düzene veya millî savunmaya karşı suçlar bölümlerindeyse ve örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmişse m. 107/16 uyarınca koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz. 3713 sayılı Kanun m. 17'nin ikinci, üçüncü ve son fıkralarındaki hâllerde de koşullu salıverilmeden yararlanılamaz.

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası nasıl çektirilir?

TCK m. 47/1'e göre ceza hükümlünün hayatı boyunca devam eder ve sıkı güvenlik rejimine göre çektirilir. 5275 sayılı Kanun m. 25/1'e göre hükümlü tek kişilik odada barındırılır, günde bir saat açık havaya çıkma ve spor yapma hakkı vardır, on beş günde bir on dakikayı geçmeyen telefon görüşmesi ve on beş günlük aralıklarla en çok bir saatlik ziyaret hakkı tanınır; hükümlü kurum dışında çalıştırılamaz ve kendisine izin verilmez.

Anayasa Mahkemesi koşullu salıverilme imkânı olmayan ağırlaştırılmış müebbet cezasının Anayasa'ya aykırı olduğuna karar verdi mi?

Bu sayfadaki sekiz bireysel başvuru kararında böyle bir karar yoktur; Anayasa Mahkemesi bu kararların hiçbirinde iddiayı esastan incelemedi. 2015 tarihli Genel Kurul kararı ile iki Bölüm kararında, 2016 tarihli iki İkinci Bölüm kararında ve 2025 tarihli Birinci Bölüm kararında adil yargılanma hakkının ihlali tespit edildiği için iddia ayrıca incelenmedi; 2020 kararında başvurucu mağdur sıfatını ortaya koyamadığı için iddia kabul edilemez bulundu; 2023 kararında ceza yeniden yargılama kararıyla ortadan kalktığı için başvuru bu yönden düştü.

Ağırlaştırılmış müebbette koşullu salıverilmeye kim karar verir?

5275 sayılı Kanun m. 107/11'e göre ceza infaz kurumu idaresinin hazırladığı gerekçeli rapor infaz işlemlerinin yapıldığı yer infaz hâkimliğine verilir. İnfaz hâkimi raporu uygun bulursa dosya üzerinden koşullu salıverilmeye karar verir, uygun bulmazsa gerekçesini kararında gösterir. Bu kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilir.

Koşullu salıverilen hükümlünün denetim süresi ne kadardır?

5275 sayılı Kanun m. 107/6'ya göre denetim süresi, infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre kadardır; tek ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasında bu süre m. 107/2'ye göre otuz yıldır. Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli olarak geçirilirse m. 107/14'e göre ceza infaz edilmiş sayılır.

Koşullu salıverilme kararı geri alınırsa yeniden koşullu salıverilme mümkün müdür?

5275 sayılı Kanun m. 107/13'e göre koşullu salıverilme kararının geri alınmasından sonra aynı hükmün infazı ile ilgili bir daha koşullu salıverilme kararı verilmez. Karar m. 107/12'ye göre, hükümlü denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlerse ya da yükümlülüklere infaz hâkiminin uyarısına rağmen uymamakta ısrar ederse geri alınır.

Tekerrür hâlinde ağırlaştırılmış müebbette koşullu salıverilme süresi nedir?

5275 sayılı Kanun m. 108/1-a'ya göre tekerrür hâlinde işlenen suçtan dolayı mahkûm olunan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının otuz dokuz yılının infaz kurumunda iyi hâlli olarak çekilmesi durumunda koşullu salıverilmeden yararlanılabilir. m. 108/3'e göre ikinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması durumunda da birinci fıkradaki koşullu salıverilme süreleri uygulanır.

7595 sayılı Kanun m. 6 ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası hakkında ne öngörür?

Madde, örgütün fiilî varlığına son verdiğinin ve kontrolü altında bulunan her türlü silah ve mühimmatı teslim ettiğinin güvenlik kurumlarınca tespiti ve bu tespitin teyidine dair Milli Güvenlik Kurulu Kararının Resmî Gazete'de yayımlanmış olması koşuluyla, Kanunun 1 inci maddesi kapsamına giren suçlardan toplam on beş yıldan fazla hapis cezası ile müebbet hapis veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olan hükümlülerin cezalarının infazının infaz hâkiminin kararıyla on yıl süreyle ertelenmesini öngörür. Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen kasten öldürme suçundan mahkûm olanlar ile 1/6/2005 tarihinden önce işlenen suçlar nedeniyle müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm olanlar kapsam dışıdır.

Dosyanız nerede olursa olsun

Muğla Adliyesi ile Bodrum, Marmaris ve Milas gibi ilçe adliyelerindeki dosyalarda Menteşe'den, Fethiye Adliyesi ile Seydikemer, Dalaman ve Ortaca'daki dosyalarda Fethiye'den bizzat müdafilik ve vekillik üstleniyoruz. Türkiye'nin başka bir ilinde yürüyen soruşturma ve davalarda da dosya takibi ve hukuki danışmanlık veriyoruz.

Muğla ceza avukatı sayfasıİletişimFethiye avukat sayfası

Diğer ceza usulü rehberleri

Bu site mesleki faaliyet hakkında bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.