İş kazası tazminatı: meslek hastalığı, işverenin sorumluluğu, hesap ve zamanaşımı

Tazminat davasının ön sorusu, zarara yol açan olayın hukuken iş kazası ya da meslek hastalığı olup olmadığıdır. 5510 sayılı Kanun m. 13/1 iş kazasını, sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren ve şu hâllerden birinde meydana gelen olay olarak sayar: 1) sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, 2) işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle (sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürüttüğü iş nedeniyle), 3) görevli olarak işyeri dışına gönderilen sigortalının asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, 4) emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda, 5) işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında. İşveren iş kazasını o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, Kuruma da en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirmekle yükümlüdür (m. 13/2-a); kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde meydana gelmişse bu süre kazanın öğrenildiği tarihten başlar (m. 13/2).

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'ne göre kanun iş kazasını soyut bir tanımla değil, kazanın hangi hâl ve durumlarda iş kazası sayılacağını yer ve zaman koşullarıyla sınırlandırarak belirlemiştir. (Yargıtay 10. HD, E. 2024/11461)¹ Daire bir olayın iş kazası sayılması için kişinin 5510 sayılı Kanun m. 4 anlamında sigortalı olmasını, bedenen veya ruhen özre uğramasını, olayın m. 13'te sayılı ve sınırlı hâllerden birinde meydana gelmesini ve olay ile özre uğrama arasında illiyet bağı bulunmasını arar; kararın ifadesiyle bu koşulların birlikte gerçekleşmesi zorunludur.¹ Aynı kararda tanık beyanlarına dayanılarak verilen tespit hükmü, Adli Tıp Kurumu 5. İhtisas Kurulu raporunun lezyonlarla kimyasal madde maruziyeti arasında illiyet bağı kurulamadığını açıkça belirtmesi karşısında eksik araştırma gerekçesiyle bozuldu.¹

Meslek hastalığı m. 14/1'e göre sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlleridir. m. 14/2 uyarınca sigortalının çalıştığı işten dolayı meslek hastalığına tutulduğunun Kurum Sağlık Kurulu tarafından tespit edilmesi zorunludur. Yönetmelikte belirlenmiş hastalıklar dışındaki bir hastalığın meslek hastalığı sayılıp sayılmaması konusundaki uyuşmazlıklar Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca karara bağlanır (m. 14 son fıkra).

Olay Kurumca iş kazası ya da meslek hastalığı olarak tespit edilmemişse tazminat davası bu ön sorun çözülmeden sonuçlandırılmaz. Yargıtay, meslek hastalığı olduğu ileri sürülen hastalık Kuruma hiç bildirilmemiş ve Kurum içi prosedürle maluliyet tespiti yapılmamışken verilen tazminat hükmünü bozdu; yapılacak işi, davacıya hastalığı Kuruma bildirmesi için süre vermek, Kurum kabul etmezse Kuruma ve işverene karşı meslek hastalığı tespiti davası açması için süre vermek ve tespit davasını bekletici mesele yapmak olarak gösterdi. (Yargıtay 10. HD, E. 2023/5580)² Karara göre tespit davasının işverene karşı da açılmasının gerekçesi, davanın işverenin hak alanını etkileyecek olmasıdır;² incelenen iş kazası tespiti dosyasında da davalılar Kurum ve işverendi.¹ Kurumun taraf olduğu sosyal güvenlik uyuşmazlıkları iş mahkemesinin görevindedir (7036 sayılı Kanun m. 5/1-b) ve bu tespit davaları arabuluculuk dava şartına tabi değildir (m. 3/3).

TBK m. 417/2'ye göre işveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmakla; işçiler de alınan önlemlere uymakla yükümlüdür. m. 417/3 uyarınca işverenin kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin ölümü veya vücut bütünlüğünün zedelenmesine bağlı zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m. 4/1 işverene mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbiri alma, alınan tedbirlere uyulup uyulmadığını izleme ve denetleme, risk değerlendirmesi yapma veya yaptırma ve çalışana görev verirken sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu göz önüne alma yükümlülüklerini yükler. İşyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması ve çalışanların kendi yükümlülükleri işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (m. 4/2, m. 4/3).

Hukuk Genel Kurulu, işçinin iş kazasından kaynaklanan tazminat taleplerinde sözleşmeden doğan ve haksız fiilden doğan dava haklarının yarıştığını ve işçinin sözleşmeye aykırılık veya haksız fiil hükümlerine dayanmakta serbest olduğunu kabul eder. (Yargıtay HGK, E. 2018/467)³ (Yargıtay HGK, E. 2024/665)⁴ 4857 sayılı İş Kanunu'nun 77-81, 83-89, 95, 105 ve geçici 2. maddeleri 6331 sayılı Kanun m. 37 ile yürürlükten kaldırılmıştır. Hukuk Genel Kurulu'na göre TBK m. 417, mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu m. 332'nin karşılığı olarak düzenlenmiştir.³ Bu nedenle olayı mülga hükümler döneminde gerçekleşmiş eski kararlardaki ölçütler, bugün TBK m. 417 ve 6331 sayılı Kanun karşısında okunur.

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'ne göre işverenin iş kazasından doğan hukuki sorumluluğu, kanun ve içtihatla belirlenmiş ayrık hâller dışında, ilke olarak iş sözleşmesinden doğan işçiyi gözetme (koruma) borcuna aykırılıktan kaynaklanan kusura dayalı sorumluluktur. (Yargıtay 10. HD, E. 2021/6566)⁵ Hukuk Genel Kurulu'nun benimsediği Daire bozma kararına göre kusursuz sorumluluk hâlleri dışında iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları kural olarak kusur sorumluluğuna dayanır; işveren ve işverenle birlikte kusurlu oldukları tespit edilen diğer gerçek ve tüzel kişiler zarar görenin zararından müştereken ve müteselsilen sorumludur. (Yargıtay HGK, E. 2025/204)⁶

Aynı karar, kazalının işvereni olmayan ve kendisine kusur yüklenmeyen kişilerin organik bağ iddiasıyla sorumlu tutulabilmesinin sınırını da gösterir. Kurul, şirketler arasında organik bağ bulunup bulunmadığının adreslerin aynı olması, ortaklık yapıları ve yönetim kurullarının benzerliği, temsilcilerin aynı olması, faaliyet alanları, hisse devirleri ve muvazaalı işlemler gibi olgularla tespit edilebileceğini belirtti; somut olayda yetkililerin kardeş olmaları dışında delil bulunmadığından organik bağın ispatlanamadığına ve kusur atfedilmeyen davalıların tazminattan sorumlu tutulamayacağına oy birliğiyle karar verdi.⁶

Meslek hastalığı farklı zamanlarda ve farklı işverenlere ait işyerlerinde geçen çalışma sonucu oluşmuşsa bu işverenler arasında müteselsil sorumluluk esasları uygulanmaz. Yargıtay'a göre meslek hastalığına yol açan çalışmanın geçtiği her işyerinin işvereni bakımından kusur oranı ayrı ayrı belirlenir ve her işveren zarardan kendi kusuru kadar sorumlu olur.²

Yargıtay, işverenin işyerinde alması gerekli önlemlerin neler olduğu, hangi önlemleri alıp hangilerini almadığı ve alınan önlemlere işçinin uyup uymadığı ayrıntılı biçimde incelenerek kusurun aidiyeti ve oranının hiçbir kuşku ve duraksamaya yer vermeyecek biçimde belirlenmesini arar.⁵ Daire, sigortalının açtığı tazminat davasının özü itibarıyla taraflarca getirilme ilkesine tabi olduğunu ve re'sen araştırma ilkesinin bulunmadığını vurgular; aynı olaya ilişkin varsa rücu davası dosyasındaki kusur raporlarının da dosyaya getirtilmesini ister.⁵

Trafik kazası niteliğindeki iş kazasında kusur yalnız trafik kurallarına göre belirlenemez. Şehirlerarası göreve kendisine araç verilip şoför tahsis edilmeden gönderilen proses mühendisinin ölümüne ilişkin davada ilk iş güvenliği raporu işvereni ve sigortalıyı yarı yarıya kusurlu bulmuş, itiraz üzerine alınan heyet raporu ile Adli Tıp Kurumu Trafik İhtisas Dairesi raporu ise kazalı sürücüyü tam kusurlu kabul etmişti; Daire, raporlar arasındaki çelişkinin giderilmediğini belirterek dosyanın trafik ve iş güvenliği alanında uzman A sınıfı iş sağlığı ve güvenliği uzmanlarından oluşan üç kişilik heyete verilmesini ve tarafların iş güvenliği açısından alması gereken önlemlerin belirlenmesini istedi.⁵ Meslek hastalığında ise kusur raporu iş güvenliği uzmanları ile davacının meslek hastalığı alanında uzman tıp doktorundan oluşan bilirkişi kurulundan alınır ve davacının önceki benzer işyerlerindeki çalışmaları da araştırılır.²

Sürekli iş göremezlik (maluliyet) oranı, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarınca verilen raporlara istinaden Kurum Sağlık Kurulunca belirlenir; meslekte kazanma gücü en az %10 azalan sigortalı sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanır (5510 sayılı Kanun m. 19/1). Yargıtay'a göre Yüksek Sağlık Kurulu kararı Sosyal Güvenlik Kurumunu bağlar, ancak diğer ilgililer yönünden bağlayıcı değildir; bu karara itiraz edilirse inceleme Adli Tıp Kurumu aracılığıyla yaptırılır.² Daire bu sırayı, itiraz hâlinde önce Yüksek Sağlık Kurulu'ndan, ardından Adli Tıp Kurumu Üçüncü İhtisas Kurulu'ndan rapor alınması, raporlar arasında çelişki varsa bu çelişkinin Adli Tıp Kurumu İkinci Üst Kurulu'ndan alınacak raporla giderilmesi biçiminde gösterir.²

Uygulamada oranlar arasında ciddi farklar çıkabilir: bir dosyada SGK sağlık raporu sürekli iş göremezliği %0, itiraz üzerine Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu %16,2 olarak belirlemiş, çelişki nedeniyle dosya Adli Tıp 3. İhtisas Kurulu'na gönderilmişti. (Yargıtay 10. HD, E. 2021/12283)⁷ Hukuk Genel Kurulu'nun incelediği bir başka dosyada ise Kurum kararı, Yüksek Sağlık Kurulu kararı ve Adli Tıp İhtisas Kurulu raporlarından sonra raporlar arasındaki çelişki Adli Tıp Genel Kurulu raporuyla giderildi.⁴ Tazminat davasında Sosyal Güvenlik Kurumu taraf değildir; Kurum gelir bağlamamışsa Yargıtay davacıya Kurumu taraf hâline getirerek dava açması için süre verilmesini ister.⁷

TBK m. 54'e göre bedensel zararlar özellikle 1) tedavi giderleri, 2) kazanç kaybı, 3) çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve 4) ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplardır. m. 55/1'e göre bu zararlar TBK hükümlerine ve sorumluluk hukuku ilkelerine göre hesaplanır; hesaplanan tazminat, miktar esas alınarak hakkaniyet düşüncesiyle artırılamaz veya azaltılamaz. TBK m. 114/2'ye göre haksız fiil sorumluluğuna ilişkin hükümler kıyas yoluyla sözleşmeye aykırılık hâllerine de uygulanır. Hukuk Genel Kurulu'na göre sözleşmeden doğan tazminat hakkı, işverenin gözetme borcuna aykırı davranması sonucu iş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle de ortaya çıkabilir. (Yargıtay HGK, E. 2017/1179)⁸

Hesap sırası Hukuk Genel Kurulu kararında şöyle anlatılır: önce zarar görenin geçici veya sürekli iş göremezlik durumu ve oranı hakkında sağlık raporu alınır, tarafların kusur oranları belirlenir, sonra uzman aktüerya bilirkişisinden hesap raporu alınır.⁸ Gerçek zarar varsayımlara dayalı bir hesap olduğundan gerçeğe en yakın veriler kullanılır; gerçek kazanç, bakiye ömür, iş görebilirlik çağı, iş göremezlik ve karşılık kusur oranları ve varsa SGK'nın bağladığı gelirin ilk peşin sermaye değeri toplandıktan sonra aktif ve pasif dönem için ayrı ayrı hesap yapılır.⁸

Bakiye ömür için Yargıtay bugün TRH 2010 yaşam tablosunu esas alır. Kapatılan 21. Hukuk Dairesi 1931 tarihli PMF tablosunu uyguluyordu; 10. Hukuk Dairesi 2021'de oy çokluğuyla, ülkemize özgü ve güncel verileri içeren TRH 2010 tablosunun iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklı maddi tazminat davalarında da bakiye ömrün belirlenmesinde esas alınması gerektiğine karar verdi. (Yargıtay 10. HD, E. 2020/9717)⁹ Hukuk Genel Kurulu aynı yıl, PMF 1931 tablosunu isteyen 21. Hukuk Dairesi bozmasına karşı verilen direnme kararını oy birliğiyle yerinde buldu ve TRH 2010 tablosunun esas alınmasını benimsedi.⁸ Kurul, SGK'nın açtığı bir rücu davasında da gerçek zarar hesabında PMF 1931 yerine TRH 2010 tablosunun kullanılması gerektiği konusunda Kurul'da uyuşmazlık bulunmadığını belirtti. (Yargıtay HGK, E. 2018/1027)¹⁰

Bilinmeyen dönem kazancına uygulanacak artırım ve iskonto oranı konusunda Hukuk Genel Kurulu, SGK'nın ilk peşin sermaye değeri hesaplarında esas aldığı yüzde beş iskontonun tazminat hesabının genel ilkelerinde uygulanmayacağını, ücret artış ve iskonto oranının yüzde on uygulanmaya devam edileceğini oy çokluğuyla kabul etti.¹⁰ Bu karar SGK'nın işverene karşı açtığı rücu davasında, sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri gerçek zararın hesabı üzerinden verildi.¹⁰

Sürekli kısmi iş göremezliğe giren kişinin kazancında bir azalma olmasa bile sakatlığı oranında tazminat isteme hakkı bulunduğu kabul edilir; sürekli tam iş göremezlikte tazminat yüzde yüz oran üzerinden hesaplanır ve başkasının yardımıyla yaşama zorunluluğu varsa tazminata bakıcı giderleri de eklenir.⁸ Hukuk Genel Kurulu, bakıcı gideri istenen bir dosyada davacının bakıma muhtaç olup olmadığının, bakıma muhtaç durumdan çıkmışsa bunun tarihinin Adli Tıp 3. İhtisas Kurulu'ndan, gerekirse Adli Tıp Üst Kurulu'ndan rapor alınarak belirlenmesini oy birliğiyle istedi; davacı kararı temyiz etmediği için davalılar lehine oluşan usuli kazanılmış hak gereği, hesap raporundaki işlemiş dönemden sonra yürürlüğe giren asgari ücret değişikliklerinin hesaba yansıtılmamasını da şart koştu.⁴

7589 sayılı Kanun'la TBK m. 55'e eklenen üçüncü fıkraya göre çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatının, kazancın bilindiği döneme ilişkin kısmına zarar doğuran olayın meydana geldiği tarihten, kazancın bilinemediği döneme ilişkin kısmına ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilir. 7589 sayılı Kanun geçici m. 1/9'a göre bu değişiklik, yürürlüğe girdiği tarihten sonra meydana gelen haksız fiiller veya zarar doğuran olaylar hakkında uygulanır; daha önceki olaylarda maddenin değişiklikten önceki hükümleri uygulanmaya devam eder. TBK m. 55'teki değişiklik 31/7/2026 tarihinde yürürlüğe girdi (7589 sayılı Kanun m. 26/1-c; 6098 sayılı Kanun yürürlük tablosu).

5510 sayılı Kanun m. 21/1'e göre iş kazası ve meslek hastalığı işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu meydana gelmişse, Kurumun sigortalıya veya hak sahiplerine yaptığı ödemeler ile bağladığı gelirin ilk peşin sermaye değeri, sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarla sınırlı olarak işverene ödettirilir; işverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır. Olay üçüncü bir kişinin kusuru nedeniyle meydana gelmişse ilk peşin sermaye değerinin yarısı o kişiye ve kusuru varsa onu çalıştırana rücu edilir (m. 21/4).

Yargıtay'a göre iş kazasından kaynaklanan maddi tazminat davaları nitelikçe Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanmayan zararın tahsiline ilişkindir; haksız zenginleşmenin ve mükerrer ödemenin önüne geçmek için ilk peşin sermaye değerinin rücuya tabi kısmı hesaplanan tazminattan düşülür. (Yargıtay 10. HD, E. 2023/5954)¹¹ TBK m. 55/1'e göre kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri zarar veya tazminattan indirilemez. Dairenin kararında aktarılan Adalet Komisyonu gerekçesine göre bağlanan gelirin işçinin kusuru ve kaçınılmazlık gibi nedenlerle rücu edilemeyen kısmı ile tahsis tarihinden sonra sosyal güvenlik ödemelerinde meydana gelen artışlar da denkleştirilemez.¹¹

Daire, Kurumca bağlanan gelirlerin peşin sermaye değerinin ve geçici iş göremezlik ödeneklerinin hesaplanan zarardan indirilmesini kamu düzenine ilişkin kabul eder; TBK m. 55'in emredici olduğunu ve gerçekleştiği tarihe bakılmaksızın tüm fiil ve işlemlere uygulanacağını belirtir.¹¹ Mahkemenin görevi, hak sahiplerine iş kazası sigorta kolundan gelir bağlanıp bağlanmadığını Kurumdan sormak, bağlanmışsa ilk peşin sermaye değerinin rücu edilebilir kısmını hesaplanan tazminattan indirmektir.¹¹

Kurum gelir bağlamadıysa tazminat bu eksiklikle hesaplanmaz. 10. Hukuk Dairesi, Kurumun %10 ve üzerindeki iş göremezlik oranında sigortalıya gelir bağlayacağını ve bu geliri kusurlulardan rücuen tahsil edeceğini, tazminat davasında bu ödemenin düşülmemesinin davalıdan mükerrer tahsil sonucunu doğuracağını belirtti; gelir bağlanmamışsa davacıya, belirlenen iş göremezlik oranına göre gelir bağlanması için Kurumu da taraf hâline getirerek dava açması için süre verilmesini istedi.⁷

7589 sayılı Kanun'la TBK m. 55'e eklenen dördüncü fıkraya göre çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatları için ifa amacıyla tahkikat başlayıncaya kadar ödenen bedel, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilir. Bu fıkra da 7589 sayılı Kanun geçici m. 1/9 uyarınca yalnız değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten sonra meydana gelen olaylara uygulanır.

TBK m. 56/1'e göre hâkim, bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda olayın özelliklerini göz önünde tutarak zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir; m. 56/2'ye göre ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat ödenmesine karar verilebilir.

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'ne göre iş kazasında manevi tazminatın takdirinde olayın işverenin işçi sağlığı ve güvenliği önlemlerini yeterince almamasından kaynaklandığı da gözetilir ve tatmin duygusu yanında caydırıcılık uyandıran bir miktar belirlenir. (Yargıtay 10. HD, E. 2021/4613)¹² Karar, olay tarihinde yürürlükte olan mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu m. 47 ile yargılama sırasında yürürlükte olan TBK m. 56'yı birlikte anar.¹² Manevi tazminatın genel miktar ölçütleri manevi tazminat davası rehberinde anlatılır.

Aynı kararda sigortalının 6 ay 27 gün geçici iş göremez kaldığı, Kurumca sürekli iş göremezlik oranının %7,2 olarak tespit edildiği, işverenin %100 kusurlu olduğu ve işçinin müterafik kusurunun bulunmadığı bir olayda hükmedilen 10.000 TL manevi tazminat açıkça az bulundu ve karar bozuldu.¹² Karar, iş kazasında manevi tazminatın takdirinde geçici iş göremezlik süresinin, sürekli iş göremezlik oranının ve kusur dağılımının birlikte değerlendirildiğini gösterir.¹²

Hukuk Genel Kurulu bir kararında, ıslah dilekçesiyle ileri sürülen maddi ve manevi tazminatın, sürekli iş göremezlik oranının kesin belirlendiği tarih gözetilerek zamanaşımına uğramadığına oy çokluğuyla karar verdi.³

TBK m. 53'e göre ölüm hâlinde uğranılan zararlar özellikle 1) cenaze giderleri, 2) ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve 3) ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplardır. TBK m. 55/1 destekten yoksun kalma zararlarını bedensel zararlarla aynı hesap ilkelerine bağlar.

SGK'nın hak sahiplerine bağladığı gelirin rücu edilebilir kısmı destekten yoksun kalma tazminatından da düşülür. Yargıtay, iş kazasında vefat eden sigortalının anne ve babasının açtığı davada, anne ve babaya iş kazası sigorta kolundan gelir bağlanıp bağlanmadığının Kurumdan sorulmasını ve bağlanmışsa gelirin ilk peşin sermaye değerinin rücu edilebilir kısmının hesaplanan tazminattan indirilmesini istedi.¹¹ SGK, ölümle sonuçlanan olayda kusuru bulunan hak sahiplerine veya iş kazası sonucu ölen kusurlu sigortalının hak sahiplerine bağladığı gelir ve verdiği ödenekler için rücu etmez (5510 sayılı Kanun m. 21 son fıkra).

Ölümlü kazalarda da kusur aynı özenle belirlenir. Daire, iş kazasında vefat eden sigortalının desteğinden yoksun kalan davacının açtığı davada, ilk iş güvenliği raporu işvereni %50 kusurlu bulmuşken sonraki raporların sigortalıyı tam kusurlu kabul etmesinden doğan çelişki giderilmeden verilen ret kararını bozdu; sigortalının olay anına kadar çalışma, araç kullanma ve dinlenme sürelerine uygun çalıştırılıp çalıştırılmadığının ve olay anında yorgun olup olmadığının da araştırılmasını istedi.⁵

Destekten yoksun kalma hesabında hak sahiplerine ilişkin veriler de toplanır: Hukuk Genel Kurulu, destek görenlerin bakiye ömrünü ve gelirden alacakları pay oranlarını, kız çocuklarının muhtemel evlenme yaşını ve eşin evlenme olasılığını gerçek zarar hesabının verileri arasında sayar.⁸ Ölen işçinin yakınları ayrıca TBK m. 56/2 uyarınca manevi tazminat da isteyebilir.

Hukuk Genel Kurulu'na göre iş kazalarında işverenin sorumluluğu sözleşmeye aykırılığa dayandığından TBK m. 146-161'deki zamanaşımı hükümleri uygulanır; iş kazası için ayrı bir süre düzenlenmediğinden TBK m. 146'ya göre on yıllık zamanaşımı süresi uygulanır.³⁴ 10. Hukuk Dairesi aynı ölçütü iş kazası ve meslek hastalığından işverenin sorumluluğu için tekrarlar. (Yargıtay 10. HD, E. 2020/8516)¹³ Olay mülga 818 sayılı Borçlar Kanunu döneminde gerçekleşmişse karşılık hüküm o Kanun'un m. 125'idir ve süre orada da on yıldır.³

TBK m. 149'a göre zamanaşımı alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar. Yargıtay'a göre zararın öğrenilmesi, zarar verici olayın değil zararın varlığı, niteliği, unsurları ve kapsamının kesin olarak bilinmesidir.³ Bedensel zararda bu an sürekli iş göremezlik oranının kesin olarak belirlendiği tarihtir: oran tedaviden sonra zaman içinde değişmemiş olsa bile, sürekli iş göremezlik oranı talep edilecek maddi tazminatın sınırlarını belirlediği için bu tarih dikkate alınır.³¹³ Zarar sonradan gelişme gösteriyorsa zamanaşımı, gelişen durumun durduğunun veya ortadan kalktığının öğrenilmesiyle işlemeye başlar.³

Hukuk Genel Kurulu, 2000 yılındaki kazada oranı %39 olarak belirleyen ve kontrol muayenesi gerekmediğine karar veren 2011 tarihli SGK kararını başlangıç saydı ve 2013'te ıslahla istenen tazminatın zamanaşımına uğramadığına karar verdi.³ 10. Hukuk Dairesi de 2003'teki kazada oranı ilk kez 2010'da %13 olarak belirleyen Maluliyet Daire Başkanlığı raporunu esas alarak 2016'da açılan davayı zamanaşımından reddeden kararı bozdu.¹³ Oranın itiraz nedeniyle Adli Tıp kurullarında da incelendiği bir dosyada Hukuk Genel Kurulu, davacının zararının, oranı %100 olarak belirleyen ve kontrol muayenesi gerekmediğine karar veren 2010 tarihli SGK kararıyla belli olduğunu, ayrıca en son alınan Adli Tıp Genel Kurulu raporuyla malûliyet oranının net belirlendiğini gözeterek 2019'da açılan davanın zamanaşımına uğramadığını kabul etti.⁴

Hukuk Genel Kurulu'nun zamanaşımına ilişkin bu kararları oy çokluğuyla verildi; Kurul'daki görüşmelerde zararın kapsamının değil varlığının öğrenilmesinin yeterli olduğu ve oranı zaman içinde değişmeyen davacının zararı daha önce öğrendiği ileri sürülmüş, bu görüş Kurul çoğunluğunca benimsenmemiştir.³⁴ Bedensel zararda zamanaşımının başlangıcı konusunda Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulu'nun 27.05.2021 tarihli ve 159 sayılı kararıyla gidilen içtihadı birleştirme yolu, 18.12.2023 tarihli ve 343 sayılı kararla bu kararın kaldırılması ve içtihatları birleştirmeye gerek olmadığına karar verilmesiyle kapandı; başlangıç her somut olayın niteliğine ve tıbbi belgelerin özelliğine göre belirlenir.⁴